ebr

Ağ donanımları hakkında blmeniz gereken herşey...
ağ donanımları hakkında bilgiler DERS-2
3-AĞ DONANIMLARI
Ağ Adaptör Kartları
Ağ Adaptör Kartları (Ağ Arabirim Kartları) ağ yapısının temelini oluşturur. Günümüzde bazı bilgisayarlar üzerinde ağ adaptör kartıyla gelir. Eğer bilgisayarınızda böyle bir kart yoksa ana kart üzerindeki boş bir slota, modem veya ses kartı takar gibi kısa sürede takılabilir. Ağ arabirim kartı bilgisayarınızla ağ arasındaki bağlantıyı sağlar. Veriyi Ethernet ağının okuyabileceği ve kabul edeceği formata çevirir. Bu kartlar üzerinde hub veya switch’e bağlayabilmeniz için konnektörler bulunur. Ağ Arabirim Kartları driver (sürücü) dediğimiz üretici firma tarafından yazılan software’lerle gelirler. 10 Mbps veya 10/100 Mbps çift hızlı çalışabilen Ethernet kartları vardır.

Hub
Hub’lar star topoloji ağlarda merkezi bağlantı üniteleridir. Hub kendisine bağlanılan tüm node’ların birbirleri ile iletişim kurmasını sağlar. Hub’a bağlanılan her donanımın kendi güç kaynağı olduğu gibi hub’ında kendi güç kaynağı vardır. Hub üzerinde bulunan durum ışıkları ağ durumunu izlememizi ve arıza tesbit işlemlerini kolaylaştırır. İkiden fazla hub birbirine bağlanabilir fakat Ethernet standartlarında bazı sınırlar vardır. Hub-Hub bağlantıları yerine switchlerden hub’lara gidilebilir, ve bu durum ağ performansını arttırır. 10 Mbps veya 100 Mbps ağlar için hub’lar bulunmaktadır.
Bridge
Bridge’ler bağımsız çalışma grubları birbirine bağlamak için kullanılır. Veri yönlendirme işlemi yapar. 10 Mbps ve 100 Mbps ağları birbirine bağlayabilir.
Switch
Switchler daha öncede bahsedildiği gibi daha kompleks Hub’lardır. Büyük bir ağı segmentlere (parçalara) bölerek ağ performansını arttırır. Herhangi bir node’tan gelen verinin tüm ağa dağıtılması yerine istenilen node’a dağıtılmasını sağlar. Ağ durumunu izler, veriyi gönderip, iletim işleminin yapılıp yapılmadığını test eder. Bu özelliğe “store and forward” (depola ve ilet) denir.
Repeater
Repeater (yineleyici), Ethernet ağ standartlarında merkezi bağlantı noktası ile node arasındaki mesafenin maksimum sınırının aşması durumunda kullanılır. Sinyali alıp, güçlendirip, gönderme özelliğine sahiplerdir. Hub veya switchler de birer repeater görevi görür.
Router
Router’lar ağ trafiğini süzer ve dosyanın doğru yere gönderilmesini sağlamak için değişik protokolleri birbirine bağlar. Bu süzme işleminden dolayı router, switch veya bridge’den daha yavaş çalışır. Hub veya switch’lerden farklı olarak router’lar ağ yönetim hizmetleri sunarlar.
Süzme İşlemi:
Verinin içeriği incelenir ve iletilmesi gerekmiyorsa iletilmez. Switch veya bridge’te verinin içeriğine bakılmadan iletim işlemi yapılır.
Protokol:
Ağ üzerinde veri iletimi için kullanılan kurallar veya işlemler.
PC Adaptör Kartları
Laptop (diz üstü) bilgisayarlar Ethernet ağına kredi kartına benzer kartlarla bağlanabilir. PC kartları bütünleşik fax/data ve modem özelliğine sahip olabilir .
AĞ İŞLETİM SİSTEMİ
Ağ İşletim Sistemi Nedir?
Ağ İşletim Sistemi (NOS) ağ üzerinde bilgisayarların ve diğer donanımların birbirleri arasında veri alıp göndermelerini sağlarlar. Windows95, Windows NT, veya Macintosh gibi başka amaçlar için kullanılabilen işletim sistemleri ve sadece ağ işletim sistemi olarak kullanılabilen Novell veya LANtastic gibi yazılımlar örnek verilebilir.

Ağ İçin Yardımcı Öğütler
• Ethernet standartları geçerli bir ağın oluşturulma şeklini belirler. Unutulmaması gereken eğer kurulumunuz standartlara uygunsa ağınız çalışacaktır. Burada probleme neden olacak belli başlı birkaç şey, yanlış kablolama, kablo uzunluğunun sınırı geçmesi ve fazla kullanıcının bulunmasıdır.
• Bu bölümden sonra “Ağ’ın Geçerli Yapılması” başlığı altındaki diyagramlarda standartlara uyan geçerli bir ağ ve standartların dışındaki geçersiz bir ağı göreceksiniz.
• Ağınızı planlarken bu standartları takip ederek ağınızın daha verimli bir şekilde çalışmasını sağlayabilirsiniz.
Üç Önemli Husus
1-Kablolama
Yanlış kalite veya tipteki kablolama haberleşmeyi güçleştirir.
2-Bağlantı Sayısı
Switch ile parçalara ayrılmamış ağdaki çok fazla sayıdaki hub veya çalışma grubundaki çok fazla sayıdaki bağlantı sık sık çakışmalara ve hatalara neden olacaktır.
3-Mesafe
Ethernet standartlarının göre daha uzun mesafelere çıkan bağlantılar ağın çökmesine neden olan zamanlama problemlerine neden olur.
Yardımcı Öğütler
• Her bilgisayarın Ağ’a bağlanması için Ağ Adaptör Kartına ihtiyacı vardır.
• En kolay ve en popüler Ethernet topolojisi 10BASE-T kablolaması gerektiren yıldız topolojisidir.
• Bir 10BASE-T Ethernet Ağı RJ-45 konnektörlerle sonlanan Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo kullanır.
• 10BASE-T ağında LAN içindeki bilgisayarlar arasında en fazla 5 kablo segmenti (parçası) olabilir. Yerleşim planını kağıt üzerinde yaparken her kablo parçasının buna uymasına dikkat edilmelidir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• 10 Mbps hub’lar birbirine Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo ile bağlanabilirler. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 100 metreyi geçmemelidir.
• 100 Mbps bağlantılar Kategori 5 dolanmış-çift kablo ile yapılabilir. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 50 metreyi geçmemelidir.
• Switch ve hub’lar eğer sahiplerse BNC konnektörleri ile 10BASE 2 ince koaksiyel kablo kullanarak da bağlanabilirler. Buradaki kablo uzunluğu 185 metreyi geçmemelidir.
• İki LAN segmenti (parçası)birbirlerine bridge kullanarak bağlanabilirler.
• Fast Ethernet 100BASE-TX ağı LAN içindeki bilgisayarlar arasında sadece iki kablo segmentine (parçasına) sahip olabilir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• Backbone (omurga) bir segment (parça) sayılır. Bağlantı segmentleri ayrı olarak sayılır.
• Herhangi bir switchin yerleştiği yerden sayım tekrar başlar. Böylelikle Ethernet özelliklerine uyarak ağın genişlemesine olanak sağlanmış olur.
• Switch uyumluluğu koruyan ve ağın genişlemesine olanak sağlayan çok önemli bir parçadır.
Başka şeylerin de yanlış olama ihtimali vardır. Bu durumda yukarıdaki maddelerden başka bir şeyin problem çıkardığını anladığınızda ağ aygıtlarınızın üreticisini arayarak başka nelere bakmanız gerektiğini anlamak için yardım isteyiniz
5-AĞIN GEÇERLİ YAPILMASI
Ağın Geçerli Yapılması
Aşağıda geçerli bir ağı görüyorsunuz. 5 adet hub olmasına rağmen geçerli çünkü uygun bir konuma konulan bir switch ağı geçerli kılıyor.

Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo parçalarının sayısı sadece 3. Bunun nedeni başka bir hub daha kullanmak yerine switch kullanılmıştır. Switch parçaların tekrar sayılmasını başlatarak sayının standartlar içinde kalmasını sağlamıştır. Bir switch veya bridge birbirine bağlı iki hubı takip etmelidir. Bu örnekteki hub’ların hepsine bilgisayarları direk olarak bağlayarak doldurduğumuzda 40 bilgisayar içerir. Bununla birlikte hala hub sayısını sekize çıkararak genişleyebilme olanağımız da vardır. Aşağıda ise sadece 5 hub içeren geçersiz bir ağı görüyorsunuz. Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo sayısı altı tanedir ve Ethernet standartlarının dışındadır.
Birbirine bağlı iki hab’ı takip eden switch veya bridge yok. Kablo sayısının beşi aşması A ile B bilgisayarları arasındaki sinyallerin gecikmesine ve zayıflamasına neden olur. Bu örnekteki ağın önceki örnekten küçük bir ağ olmasına rağmen geçersiz bir ağ dır.

Dolanmış-çift (Twisted-Pair) Ağ Kablo Kılavuzu


Koaksiyel Ağ Kablo Kılavuzu


Kendi Ağınızın Tasarlanması
Şimdi, ağ temelleri, bir ağın işlevleri, gerekli olan kabloların detayları öğrendiniz ve kendi ağınızı tasarlamaya başlayabilirsiniz.
Ağ Tasarımcıları Nasıl Başlar?
Ağların kurulumu çok kolay ve basittir. Genellikle başlangıçta dosyaları, programları ve yazıcıları paylaştırmak amacıyla gereksinim duyulur. Bunun nasıl olduğu aşağıdaki resimde görmektesiniz.
Bu basit ağ birçok yararlara sahiptir.
• Tek bir basit bağlantı noktası: Hub
• Kolay ve pahalı olmayan kablolama: Dolanmış-çift kablo ile kablolama
• Birkaç dakika içinde yeni ağınızda haberleşmenin sağlanacağı hızlı ve kolay kurulum: plug and play (tak ve çalıştır)
Ağınızı kurmaya bir hub’la başladınız. Gereksiniminiz olacak bir iki portu daha karşılayabilir ve bundan sonra da genişlemeniz gerektiğinde yeni bir hub almanız gerekir. Böyle yapmak istemeyebilirsiniz. Ağınızı ilerdeki her türlü genişlemeye yetecek kadar büyük kurabilirsiniz. Ama bu şu an için pahalı ve yıllarca da böyle olacak. Öyleyse böyle küçük bir ağla başlayıp gereksinim duyduğunuzda yeni bir hub ile genişletmek daha ucuza gelecektir
6-AĞINIZIN GENİŞLEMESİ
Ağınızı genişletmeye hazır olduğunuzda yapacağınız tek şey şu: i
• Birinci hub dolana kadar node’ları birinci huba bağladıktan sonra diğer node’ları birinci huba bağladığınız ikinci huba bağlamaktır.
• Eğer iki tane subnet’e ihtiyacınız varsa hub’ları birbirine bağlayabilir veya bridge veya switch ekleyebilirsiniz.
• Seçmiş olduğunuz hub’ların ve kablonun maliyeti düşüren en büyük yararı, eskide kalmış bir ürün olamayacaklarıdır.
• Çalışma gruplarının hub’lara bağlanmasıyla yapılan bu genişleme uzun bir süre sürecek ve birçok genişleme yaptıktan sonra bile hiçbir ağ aygıtı eskide kalmış olmayacaktır.
Bir Sonraki Genişleme Adımı
• Bir sonraki adım birçok paylaşılan servisleri tekbir kutuda toplayarak buradan sunan server’in eklenmesi olabilir.
• Genişlemeyi devam ettirmek ve Ethernet standartları içinde kalarak Ağ’a segmentler eklemek için Ağ’a switch eklenebilir.
Kendi Ağınızı Kurmaya Başlarken
Bu Ağ Temelleri notu size bir ağı kurmak için gerekli olan temel bilgileri vermek amacıyla tasarlanmıştır.
Eğer bir Ağ’a gereksiniminiz olduğuna karar verdiyseniz, nelere gereksiniminiz olduğunun da listesini yapmışsınızdır. Dosya veya yazılım programlarının paylaştırılması, Donanımların paylaştırılması, hız, haberleşme donanımları, bağlanacak bilgisayarların tipi, vb. Bu çoktan hazırsa temel bilgileri almaya başlayabilirsiniz.
Elinizde olan ve ekleyeceğiniz donanımların nereye konulacağını belirleyerek başlayın.
• Kat planlarını donanımlar olmadan çizin
• Mesafeleri not alın. İlerde bunlara kablolamayı planlarken ve kontrol ederken gereksiniminiz olacak.
Gereksiniminiz olan şeylerin listesini yapın
• Ağ adaptör kartlarını unutmayın. Özel tipte bir kart gerektirebileceğinden karta ihtiyacı olan donanımın tipini de bilgisayarın tipi ve işletim sisteminin tipi gibi ayrıntıları içerecek şekilde yazmanız gerekir. Düzinelerce tipte donanımınız olabilir. Ayrıca gereksiniminiz olan konnektör tipini kontrol ediniz.

• Kablolamada neye karar verdiniz? Bir star Ağı kurarken Kategori 3 10BASE-T (10 Mbps Ethernet için) veya Kategori 5 100BASE-TX kabloya (10 Mbps veya 100 Mbps Fast Ethernet her iki için de) ihtiyacınız olacak. Ağınızın hızı kablonuzun tipi ve kalitesini belirler.

• Ne kadar kablo segmentine gereksiniminiz olacağını kontrol edin ve her kablonun uzunluğunu ölçün. Bu size ne kadar hub, bridge ve switche gereksiniminiz olduğuna karar vermeniz için bir fikir verecektir.
Ağ İşletim Siteminizi seçmelisiniz.
• Eğer Windows NT kullanıyorsanız zaten bir ağ işletim sisteminiz var demektir.

• Ağınızı kurarken ağ işletim sisteminin üreticisinin sunduğu el kitabındaki yönergeleri izleyin.
Tüm donanımlara, uzunluklara ve çalışma gruplarına bakınız.
• Ağ için yaptığınız plan ağınızın büyüklüğü için en iyisi mi?

• Eğer kablo uzunlukları, hub ve node’ların sayısı aralarındaki mesafeler için emin olamıyorsanız “Ağınız İçin Yardımcı Öğütler” bölümüne tekrar bakınız.

• Eğer Ethernet standartlarına tamamen uyuyorsanız işletmeye hazırsınız demektir.

• Gerekli olan tüm Donanım ve kabloları edinin.
Planınızı özenle izleyin.
Problemlerin Çözümü
Bu bölümde bir zorlukla karşılaştığınızda ilk bakacağınız şeylerin neler olduğu, en çok karşılaşılan problemlerin yanıtlarını bulacaksınız.
Doğruluğunun Kontrol Edilmesi Gerekenler
• Her şeyden önce problemin neden kaynaklandığını anlamak için tüm kablo ve güç bağlantılarını denetleyin.

• RJ-45ler (10BASE-T bağlantıları) yerine iyice oturmuş olduğundan emin olun.

• Kötü veya yanlış bir kablo hemen değiştirilmelidir.
Eğer BNC (koaksiyel) konnektör kullanıyorsanız, her birinin bağlantısının
• takılı olup olmadığını kontrol edin.
Tüm BNC kablolarının her iki tarafının ucuna 50 ohm’luk terminatör (sonlandırıcı) takılarak sonlandırılmalıdır.

• Bağlantı durumunu gösteren ışığın yanması için bilgisayarın ağ aygıtına bağlanmış olması ve her ikisinin de çalışıyor olması gerekir.

• Kablo kalitesi ve uzunluğu standartlara uyması gerekir. Ağ performansını artırabilmek için kablo uzunluklarını olabildiğince kısa tutunuz. Birçok 10 Mbps hub’ı birbirine bağlarken üretici firma tarafından sağlanan kablo çizgelerini izleyiniz.
• Intel In Business ürünlerindeki “Out to Hub/X” portunu kullanırken standart düz kablo kullanılır, başka özel bir kabloya gerek yoktur. Eğer kullanmıyorsanız aygıtları (hub, bridge, switch, vb.) birbirine bağlarken çapraz kablo kullanılır. Bu bağlantıları yaparken üreticinin bağlantı çizgelerini izleyiniz.
DERS-2
3-AĞ DONANIMLARI
Ağ Adaptör Kartları
Ağ Adaptör Kartları (Ağ Arabirim Kartları) ağ yapısının temelini oluşturur. Günümüzde bazı bilgisayarlar üzerinde ağ adaptör kartıyla gelir. Eğer bilgisayarınızda böyle bir kart yoksa ana kart üzerindeki boş bir slota, modem veya ses kartı takar gibi kısa sürede takılabilir. Ağ arabirim kartı bilgisayarınızla ağ arasındaki bağlantıyı sağlar. Veriyi Ethernet ağının okuyabileceği ve kabul edeceği formata çevirir. Bu kartlar üzerinde hub veya switch’e bağlayabilmeniz için konnektörler bulunur. Ağ Arabirim Kartları driver (sürücü) dediğimiz üretici firma tarafından yazılan software’lerle gelirler. 10 Mbps veya 10/100 Mbps çift hızlı çalışabilen Ethernet kartları vardır.

Hub
Hub’lar star topoloji ağlarda merkezi bağlantı üniteleridir. Hub kendisine bağlanılan tüm node’ların birbirleri ile iletişim kurmasını sağlar. Hub’a bağlanılan her donanımın kendi güç kaynağı olduğu gibi hub’ında kendi güç kaynağı vardır. Hub üzerinde bulunan durum ışıkları ağ durumunu izlememizi ve arıza tesbit işlemlerini kolaylaştırır. İkiden fazla hub birbirine bağlanabilir fakat Ethernet standartlarında bazı sınırlar vardır. Hub-Hub bağlantıları yerine switchlerden hub’lara gidilebilir, ve bu durum ağ performansını arttırır. 10 Mbps veya 100 Mbps ağlar için hub’lar bulunmaktadır.
Bridge
Bridge’ler bağımsız çalışma grubları birbirine bağlamak için kullanılır. Veri yönlendirme işlemi yapar. 10 Mbps ve 100 Mbps ağları birbirine bağlayabilir.
Switch
Switchler daha öncede bahsedildiği gibi daha kompleks Hub’lardır. Büyük bir ağı segmentlere (parçalara) bölerek ağ performansını arttırır. Herhangi bir node’tan gelen verinin tüm ağa dağıtılması yerine istenilen node’a dağıtılmasını sağlar. Ağ durumunu izler, veriyi gönderip, iletim işleminin yapılıp yapılmadığını test eder. Bu özelliğe “store and forward” (depola ve ilet) denir.
Repeater
Repeater (yineleyici), Ethernet ağ standartlarında merkezi bağlantı noktası ile node arasındaki mesafenin maksimum sınırının aşması durumunda kullanılır. Sinyali alıp, güçlendirip, gönderme özelliğine sahiplerdir. Hub veya switchler de birer repeater görevi görür.
Router
Router’lar ağ trafiğini süzer ve dosyanın doğru yere gönderilmesini sağlamak için değişik protokolleri birbirine bağlar. Bu süzme işleminden dolayı router, switch veya bridge’den daha yavaş çalışır. Hub veya switch’lerden farklı olarak router’lar ağ yönetim hizmetleri sunarlar.
Süzme İşlemi:
Verinin içeriği incelenir ve iletilmesi gerekmiyorsa iletilmez. Switch veya bridge’te verinin içeriğine bakılmadan iletim işlemi yapılır.
Protokol:
Ağ üzerinde veri iletimi için kullanılan kurallar veya işlemler.
PC Adaptör Kartları
Laptop (diz üstü) bilgisayarlar Ethernet ağına kredi kartına benzer kartlarla bağlanabilir. PC kartları bütünleşik fax/data ve modem özelliğine sahip olabilir .
AĞ İŞLETİM SİSTEMİ
Ağ İşletim Sistemi Nedir?
Ağ İşletim Sistemi (NOS) ağ üzerinde bilgisayarların ve diğer donanımların birbirleri arasında veri alıp göndermelerini sağlarlar. Windows95, Windows NT, veya Macintosh gibi başka amaçlar için kullanılabilen işletim sistemleri ve sadece ağ işletim sistemi olarak kullanılabilen Novell veya LANtastic gibi yazılımlar örnek verilebilir.

Ağ İçin Yardımcı Öğütler
• Ethernet standartları geçerli bir ağın oluşturulma şeklini belirler. Unutulmaması gereken eğer kurulumunuz standartlara uygunsa ağınız çalışacaktır. Burada probleme neden olacak belli başlı birkaç şey, yanlış kablolama, kablo uzunluğunun sınırı geçmesi ve fazla kullanıcının bulunmasıdır.
• Bu bölümden sonra “Ağ’ın Geçerli Yapılması” başlığı altındaki diyagramlarda standartlara uyan geçerli bir ağ ve standartların dışındaki geçersiz bir ağı göreceksiniz.
• Ağınızı planlarken bu standartları takip ederek ağınızın daha verimli bir şekilde çalışmasını sağlayabilirsiniz.
Üç Önemli Husus
1-Kablolama
Yanlış kalite veya tipteki kablolama haberleşmeyi güçleştirir.
2-Bağlantı Sayısı
Switch ile parçalara ayrılmamış ağdaki çok fazla sayıdaki hub veya çalışma grubundaki çok fazla sayıdaki bağlantı sık sık çakışmalara ve hatalara neden olacaktır.
3-Mesafe
Ethernet standartlarının göre daha uzun mesafelere çıkan bağlantılar ağın çökmesine neden olan zamanlama problemlerine neden olur.
Yardımcı Öğütler
• Her bilgisayarın Ağ’a bağlanması için Ağ Adaptör Kartına ihtiyacı vardır.
• En kolay ve en popüler Ethernet topolojisi 10BASE-T kablolaması gerektiren yıldız topolojisidir.
• Bir 10BASE-T Ethernet Ağı RJ-45 konnektörlerle sonlanan Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo kullanır.
• 10BASE-T ağında LAN içindeki bilgisayarlar arasında en fazla 5 kablo segmenti (parçası) olabilir. Yerleşim planını kağıt üzerinde yaparken her kablo parçasının buna uymasına dikkat edilmelidir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• 10 Mbps hub’lar birbirine Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo ile bağlanabilirler. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 100 metreyi geçmemelidir.
• 100 Mbps bağlantılar Kategori 5 dolanmış-çift kablo ile yapılabilir. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 50 metreyi geçmemelidir.
• Switch ve hub’lar eğer sahiplerse BNC konnektörleri ile 10BASE 2 ince koaksiyel kablo kullanarak da bağlanabilirler. Buradaki kablo uzunluğu 185 metreyi geçmemelidir.
• İki LAN segmenti (parçası)birbirlerine bridge kullanarak bağlanabilirler.
• Fast Ethernet 100BASE-TX ağı LAN içindeki bilgisayarlar arasında sadece iki kablo segmentine (parçasına) sahip olabilir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• Backbone (omurga) bir segment (parça) sayılır. Bağlantı segmentleri ayrı olarak sayılır.
• Herhangi bir switchin yerleştiği yerden sayım tekrar başlar. Böylelikle Ethernet özelliklerine uyarak ağın genişlemesine olanak sağlanmış olur.
• Switch uyumluluğu koruyan ve ağın genişlemesine olanak sağlayan çok önemli bir parçadır.
Başka şeylerin de yanlış olama ihtimali vardır. Bu durumda yukarıdaki maddelerden başka bir şeyin problem çıkardığını anladığınızda ağ aygıtlarınızın üreticisini arayarak başka nelere bakmanız gerektiğini anlamak için yardım isteyiniz
5-AĞIN GEÇERLİ YAPILMASI
Ağın Geçerli Yapılması
Aşağıda geçerli bir ağı görüyorsunuz. 5 adet hub olmasına rağmen geçerli çünkü uygun bir konuma konulan bir switch ağı geçerli kılıyor.

Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo parçalarının sayısı sadece 3. Bunun nedeni başka bir hub daha kullanmak yerine switch kullanılmıştır. Switch parçaların tekrar sayılmasını başlatarak sayının standartlar içinde kalmasını sağlamıştır. Bir switch veya bridge birbirine bağlı iki hubı takip etmelidir. Bu örnekteki hub’ların hepsine bilgisayarları direk olarak bağlayarak doldurduğumuzda 40 bilgisayar içerir. Bununla birlikte hala hub sayısını sekize çıkararak genişleyebilme olanağımız da vardır. Aşağıda ise sadece 5 hub içeren geçersiz bir ağı görüyorsunuz. Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo sayısı altı tanedir ve Ethernet standartlarının dışındadır.
Birbirine bağlı iki hab’ı takip eden switch veya bridge yok. Kablo sayısının beşi aşması A ile B bilgisayarları arasındaki sinyallerin gecikmesine ve zayıflamasına neden olur. Bu örnekteki ağın önceki örnekten küçük bir ağ olmasına rağmen geçersiz bir ağ dır.

Dolanmış-çift (Twisted-Pair) Ağ Kablo Kılavuzu


Koaksiyel Ağ Kablo Kılavuzu


Kendi Ağınızın Tasarlanması
Şimdi, ağ temelleri, bir ağın işlevleri, gerekli olan kabloların detayları öğrendiniz ve kendi ağınızı tasarlamaya başlayabilirsiniz.
Ağ Tasarımcıları Nasıl Başlar?
Ağların kurulumu çok kolay ve basittir. Genellikle başlangıçta dosyaları, programları ve yazıcıları paylaştırmak amacıyla gereksinim duyulur. Bunun nasıl olduğu aşağıdaki resimde görmektesiniz.
Bu basit ağ birçok yararlara sahiptir.
• Tek bir basit bağlantı noktası: Hub
• Kolay ve pahalı olmayan kablolama: Dolanmış-çift kablo ile kablolama
• Birkaç dakika içinde yeni ağınızda haberleşmenin sağlanacağı hızlı ve kolay kurulum: plug and play (tak ve çalıştır)
Ağınızı kurmaya bir hub’la başladınız. Gereksiniminiz olacak bir iki portu daha karşılayabilir ve bundan sonra da genişlemeniz gerektiğinde yeni bir hub almanız gerekir. Böyle yapmak istemeyebilirsiniz. Ağınızı ilerdeki her türlü genişlemeye yetecek kadar büyük kurabilirsiniz. Ama bu şu an için pahalı ve yıllarca da böyle olacak. Öyleyse böyle küçük bir ağla başlayıp gereksinim duyduğunuzda yeni bir hub ile genişletmek daha ucuza gelecektir
6-AĞINIZIN GENİŞLEMESİ
Ağınızı genişletmeye hazır olduğunuzda yapacağınız tek şey şu: i
• Birinci hub dolana kadar node’ları birinci huba bağladıktan sonra diğer node’ları birinci huba bağladığınız ikinci huba bağlamaktır.
• Eğer iki tane subnet’e ihtiyacınız varsa hub’ları birbirine bağlayabilir veya bridge veya switch ekleyebilirsiniz.
• Seçmiş olduğunuz hub’ların ve kablonun maliyeti düşüren en büyük yararı, eskide kalmış bir ürün olamayacaklarıdır.
• Çalışma gruplarının hub’lara bağlanmasıyla yapılan bu genişleme uzun bir süre sürecek ve birçok genişleme yaptıktan sonra bile hiçbir ağ aygıtı eskide kalmış olmayacaktır.
Bir Sonraki Genişleme Adımı
• Bir sonraki adım birçok paylaşılan servisleri tekbir kutuda toplayarak buradan sunan server’in eklenmesi olabilir.
• Genişlemeyi devam ettirmek ve Ethernet standartları içinde kalarak Ağ’a segmentler eklemek için Ağ’a switch eklenebilir.
Kendi Ağınızı Kurmaya Başlarken
Bu Ağ Temelleri notu size bir ağı kurmak için gerekli olan temel bilgileri vermek amacıyla tasarlanmıştır.
Eğer bir Ağ’a gereksiniminiz olduğuna karar verdiyseniz, nelere gereksiniminiz olduğunun da listesini yapmışsınızdır. Dosya veya yazılım programlarının paylaştırılması, Donanımların paylaştırılması, hız, haberleşme donanımları, bağlanacak bilgisayarların tipi, vb. Bu çoktan hazırsa temel bilgileri almaya başlayabilirsiniz.
Elinizde olan ve ekleyeceğiniz donanımların nereye konulacağını belirleyerek başlayın.
• Kat planlarını donanımlar olmadan çizin
• Mesafeleri not alın. İlerde bunlara kablolamayı planlarken ve kontrol ederken gereksiniminiz olacak.
Gereksiniminiz olan şeylerin listesini yapın
• Ağ adaptör kartlarını unutmayın. Özel tipte bir kart gerektirebileceğinden karta ihtiyacı olan donanımın tipini de bilgisayarın tipi ve işletim sisteminin tipi gibi ayrıntıları içerecek şekilde yazmanız gerekir. Düzinelerce tipte donanımınız olabilir. Ayrıca gereksiniminiz olan konnektör tipini kontrol ediniz.

• Kablolamada neye karar verdiniz? Bir star Ağı kurarken Kategori 3 10BASE-T (10 Mbps Ethernet için) veya Kategori 5 100BASE-TX kabloya (10 Mbps veya 100 Mbps Fast Ethernet her iki için de) ihtiyacınız olacak. Ağınızın hızı kablonuzun tipi ve kalitesini belirler.

• Ne kadar kablo segmentine gereksiniminiz olacağını kontrol edin ve her kablonun uzunluğunu ölçün. Bu size ne kadar hub, bridge ve switche gereksiniminiz olduğuna karar vermeniz için bir fikir verecektir.
Ağ İşletim Siteminizi seçmelisiniz.
• Eğer Windows NT kullanıyorsanız zaten bir ağ işletim sisteminiz var demektir.

• Ağınızı kurarken ağ işletim sisteminin üreticisinin sunduğu el kitabındaki yönergeleri izleyin.
Tüm donanımlara, uzunluklara ve çalışma gruplarına bakınız.
• Ağ için yaptığınız plan ağınızın büyüklüğü için en iyisi mi?

• Eğer kablo uzunlukları, hub ve node’ların sayısı aralarındaki mesafeler için emin olamıyorsanız “Ağınız İçin Yardımcı Öğütler” bölümüne tekrar bakınız.

• Eğer Ethernet standartlarına tamamen uyuyorsanız işletmeye hazırsınız demektir.

• Gerekli olan tüm Donanım ve kabloları edinin.
Planınızı özenle izleyin.
Problemlerin Çözümü
Bu bölümde bir zorlukla karşılaştığınızda ilk bakacağınız şeylerin neler olduğu, en çok karşılaşılan problemlerin yanıtlarını bulacaksınız.
Doğruluğunun Kontrol Edilmesi Gerekenler
• Her şeyden önce problemin neden kaynaklandığını anlamak için tüm kablo ve güç bağlantılarını denetleyin.

• RJ-45ler (10BASE-T bağlantıları) yerine iyice oturmuş olduğundan emin olun.

• Kötü veya yanlış bir kablo hemen değiştirilmelidir.
Eğer BNC (koaksiyel) konnektör kullanıyorsanız, her birinin bağlantısının
• takılı olup olmadığını kontrol edin.
Tüm BNC kablolarının her iki tarafının ucuna 50 ohm’luk terminatör (sonlandırıcı) takılarak sonlandırılmalıdır.

• Bağlantı durumunu gösteren ışığın yanması için bilgisayarın ağ aygıtına bağlanmış olması ve her ikisinin de çalışıyor olması gerekir.

• Kablo kalitesi ve uzunluğu standartlara uyması gerekir. Ağ performansını artırabilmek için kablo uzunluklarını olabildiğince kısa tutunuz. Birçok 10 Mbps hub’ı birbirine bağlarken üretici firma tarafından sağlanan kablo çizgelerini izleyiniz.
• Intel In Business ürünlerindeki “Out to Hub/X” portunu kullanırken standart düz kablo kullanılır, başka özel bir kabloya gerek yoktur. Eğer kullanmıyorsanız aygıtları (hub, bridge, switch, vb.) birbirine bağlarken çapraz kablo kullanılır. Bu bağlantıları yaparken üreticinin bağlantı çizgelerini izleyiniz.
DERS-2
3-AĞ DONANIMLARI
Ağ Adaptör Kartları
Ağ Adaptör Kartları (Ağ Arabirim Kartları) ağ yapısının temelini oluşturur. Günümüzde bazı bilgisayarlar üzerinde ağ adaptör kartıyla gelir. Eğer bilgisayarınızda böyle bir kart yoksa ana kart üzerindeki boş bir slota, modem veya ses kartı takar gibi kısa sürede takılabilir. Ağ arabirim kartı bilgisayarınızla ağ arasındaki bağlantıyı sağlar. Veriyi Ethernet ağının okuyabileceği ve kabul edeceği formata çevirir. Bu kartlar üzerinde hub veya switch’e bağlayabilmeniz için konnektörler bulunur. Ağ Arabirim Kartları driver (sürücü) dediğimiz üretici firma tarafından yazılan software’lerle gelirler. 10 Mbps veya 10/100 Mbps çift hızlı çalışabilen Ethernet kartları vardır.

Hub
Hub’lar star topoloji ağlarda merkezi bağlantı üniteleridir. Hub kendisine bağlanılan tüm node’ların birbirleri ile iletişim kurmasını sağlar. Hub’a bağlanılan her donanımın kendi güç kaynağı olduğu gibi hub’ında kendi güç kaynağı vardır. Hub üzerinde bulunan durum ışıkları ağ durumunu izlememizi ve arıza tesbit işlemlerini kolaylaştırır. İkiden fazla hub birbirine bağlanabilir fakat Ethernet standartlarında bazı sınırlar vardır. Hub-Hub bağlantıları yerine switchlerden hub’lara gidilebilir, ve bu durum ağ performansını arttırır. 10 Mbps veya 100 Mbps ağlar için hub’lar bulunmaktadır.
Bridge
Bridge’ler bağımsız çalışma grubları birbirine bağlamak için kullanılır. Veri yönlendirme işlemi yapar. 10 Mbps ve 100 Mbps ağları birbirine bağlayabilir.
Switch
Switchler daha öncede bahsedildiği gibi daha kompleks Hub’lardır. Büyük bir ağı segmentlere (parçalara) bölerek ağ performansını arttırır. Herhangi bir node’tan gelen verinin tüm ağa dağıtılması yerine istenilen node’a dağıtılmasını sağlar. Ağ durumunu izler, veriyi gönderip, iletim işleminin yapılıp yapılmadığını test eder. Bu özelliğe “store and forward” (depola ve ilet) denir.
Repeater
Repeater (yineleyici), Ethernet ağ standartlarında merkezi bağlantı noktası ile node arasındaki mesafenin maksimum sınırının aşması durumunda kullanılır. Sinyali alıp, güçlendirip, gönderme özelliğine sahiplerdir. Hub veya switchler de birer repeater görevi görür.
Router
Router’lar ağ trafiğini süzer ve dosyanın doğru yere gönderilmesini sağlamak için değişik protokolleri birbirine bağlar. Bu süzme işleminden dolayı router, switch veya bridge’den daha yavaş çalışır. Hub veya switch’lerden farklı olarak router’lar ağ yönetim hizmetleri sunarlar.
Süzme İşlemi:
Verinin içeriği incelenir ve iletilmesi gerekmiyorsa iletilmez. Switch veya bridge’te verinin içeriğine bakılmadan iletim işlemi yapılır.
Protokol:
Ağ üzerinde veri iletimi için kullanılan kurallar veya işlemler.
PC Adaptör Kartları
Laptop (diz üstü) bilgisayarlar Ethernet ağına kredi kartına benzer kartlarla bağlanabilir. PC kartları bütünleşik fax/data ve modem özelliğine sahip olabilir .
AĞ İŞLETİM SİSTEMİ
Ağ İşletim Sistemi Nedir?
Ağ İşletim Sistemi (NOS) ağ üzerinde bilgisayarların ve diğer donanımların birbirleri arasında veri alıp göndermelerini sağlarlar. Windows95, Windows NT, veya Macintosh gibi başka amaçlar için kullanılabilen işletim sistemleri ve sadece ağ işletim sistemi olarak kullanılabilen Novell veya LANtastic gibi yazılımlar örnek verilebilir.

Ağ İçin Yardımcı Öğütler
• Ethernet standartları geçerli bir ağın oluşturulma şeklini belirler. Unutulmaması gereken eğer kurulumunuz standartlara uygunsa ağınız çalışacaktır. Burada probleme neden olacak belli başlı birkaç şey, yanlış kablolama, kablo uzunluğunun sınırı geçmesi ve fazla kullanıcının bulunmasıdır.
• Bu bölümden sonra “Ağ’ın Geçerli Yapılması” başlığı altındaki diyagramlarda standartlara uyan geçerli bir ağ ve standartların dışındaki geçersiz bir ağı göreceksiniz.
• Ağınızı planlarken bu standartları takip ederek ağınızın daha verimli bir şekilde çalışmasını sağlayabilirsiniz.
Üç Önemli Husus
1-Kablolama
Yanlış kalite veya tipteki kablolama haberleşmeyi güçleştirir.
2-Bağlantı Sayısı
Switch ile parçalara ayrılmamış ağdaki çok fazla sayıdaki hub veya çalışma grubundaki çok fazla sayıdaki bağlantı sık sık çakışmalara ve hatalara neden olacaktır.
3-Mesafe
Ethernet standartlarının göre daha uzun mesafelere çıkan bağlantılar ağın çökmesine neden olan zamanlama problemlerine neden olur.
Yardımcı Öğütler
• Her bilgisayarın Ağ’a bağlanması için Ağ Adaptör Kartına ihtiyacı vardır.
• En kolay ve en popüler Ethernet topolojisi 10BASE-T kablolaması gerektiren yıldız topolojisidir.
• Bir 10BASE-T Ethernet Ağı RJ-45 konnektörlerle sonlanan Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo kullanır.
• 10BASE-T ağında LAN içindeki bilgisayarlar arasında en fazla 5 kablo segmenti (parçası) olabilir. Yerleşim planını kağıt üzerinde yaparken her kablo parçasının buna uymasına dikkat edilmelidir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• 10 Mbps hub’lar birbirine Kategori 3 veya 5 dolanmış-çift kablo ile bağlanabilirler. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 100 metreyi geçmemelidir.
• 100 Mbps bağlantılar Kategori 5 dolanmış-çift kablo ile yapılabilir. Bilgisayar-switch veya bilgisayar-hub arasındaki kablonun uzunluğu 50 metreyi geçmemelidir.
• Switch ve hub’lar eğer sahiplerse BNC konnektörleri ile 10BASE 2 ince koaksiyel kablo kullanarak da bağlanabilirler. Buradaki kablo uzunluğu 185 metreyi geçmemelidir.
• İki LAN segmenti (parçası)birbirlerine bridge kullanarak bağlanabilirler.
• Fast Ethernet 100BASE-TX ağı LAN içindeki bilgisayarlar arasında sadece iki kablo segmentine (parçasına) sahip olabilir. Örnek için “Ağın Geçerli Yapılması” bölümüne bakınız.
• Backbone (omurga) bir segment (parça) sayılır. Bağlantı segmentleri ayrı olarak sayılır.
• Herhangi bir switchin yerleştiği yerden sayım tekrar başlar. Böylelikle Ethernet özelliklerine uyarak ağın genişlemesine olanak sağlanmış olur.
• Switch uyumluluğu koruyan ve ağın genişlemesine olanak sağlayan çok önemli bir parçadır.
Başka şeylerin de yanlış olama ihtimali vardır. Bu durumda yukarıdaki maddelerden başka bir şeyin problem çıkardığını anladığınızda ağ aygıtlarınızın üreticisini arayarak başka nelere bakmanız gerektiğini anlamak için yardım isteyiniz
5-AĞIN GEÇERLİ YAPILMASI
Ağın Geçerli Yapılması
Aşağıda geçerli bir ağı görüyorsunuz. 5 adet hub olmasına rağmen geçerli çünkü uygun bir konuma konulan bir switch ağı geçerli kılıyor.

Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo parçalarının sayısı sadece 3. Bunun nedeni başka bir hub daha kullanmak yerine switch kullanılmıştır. Switch parçaların tekrar sayılmasını başlatarak sayının standartlar içinde kalmasını sağlamıştır. Bir switch veya bridge birbirine bağlı iki hubı takip etmelidir. Bu örnekteki hub’ların hepsine bilgisayarları direk olarak bağlayarak doldurduğumuzda 40 bilgisayar içerir. Bununla birlikte hala hub sayısını sekize çıkararak genişleyebilme olanağımız da vardır. Aşağıda ise sadece 5 hub içeren geçersiz bir ağı görüyorsunuz. Bu örnekte A ile B bilgisayarları arasındaki kablo sayısı altı tanedir ve Ethernet standartlarının dışındadır.
Birbirine bağlı iki hab’ı takip eden switch veya bridge yok. Kablo sayısının beşi aşması A ile B bilgisayarları arasındaki sinyallerin gecikmesine ve zayıflamasına neden olur. Bu örnekteki ağın önceki örnekten küçük bir ağ olmasına rağmen geçersiz bir ağ dır.

Dolanmış-çift (Twisted-Pair) Ağ Kablo Kılavuzu


Koaksiyel Ağ Kablo Kılavuzu


Kendi Ağınızın Tasarlanması
Şimdi, ağ temelleri, bir ağın işlevleri, gerekli olan kabloların detayları öğrendiniz ve kendi ağınızı tasarlamaya başlayabilirsiniz.
Ağ Tasarımcıları Nasıl Başlar?
Ağların kurulumu çok kolay ve basittir. Genellikle başlangıçta dosyaları, programları ve yazıcıları paylaştırmak amacıyla gereksinim duyulur. Bunun nasıl olduğu aşağıdaki resimde görmektesiniz.
Bu basit ağ birçok yararlara sahiptir.
• Tek bir basit bağlantı noktası: Hub
• Kolay ve pahalı olmayan kablolama: Dolanmış-çift kablo ile kablolama
• Birkaç dakika içinde yeni ağınızda haberleşmenin sağlanacağı hızlı ve kolay kurulum: plug and play (tak ve çalıştır)
Ağınızı kurmaya bir hub’la başladınız. Gereksiniminiz olacak bir iki portu daha karşılayabilir ve bundan sonra da genişlemeniz gerektiğinde yeni bir hub almanız gerekir. Böyle yapmak istemeyebilirsiniz. Ağınızı ilerdeki her türlü genişlemeye yetecek kadar büyük kurabilirsiniz. Ama bu şu an için pahalı ve yıllarca da böyle olacak. Öyleyse böyle küçük bir ağla başlayıp gereksinim duyduğunuzda yeni bir hub ile genişletmek daha ucuza gelecektir
6-AĞINIZIN GENİŞLEMESİ
Ağınızı genişletmeye hazır olduğunuzda yapacağınız tek şey şu: i
• Birinci hub dolana kadar node’ları birinci huba bağladıktan sonra diğer node’ları birinci huba bağladığınız ikinci huba bağlamaktır.
• Eğer iki tane subnet’e ihtiyacınız varsa hub’ları birbirine bağlayabilir veya bridge veya switch ekleyebilirsiniz.
• Seçmiş olduğunuz hub’ların ve kablonun maliyeti düşüren en büyük yararı, eskide kalmış bir ürün olamayacaklarıdır.
• Çalışma gruplarının hub’lara bağlanmasıyla yapılan bu genişleme uzun bir süre sürecek ve birçok genişleme yaptıktan sonra bile hiçbir ağ aygıtı eskide kalmış olmayacaktır.
Bir Sonraki Genişleme Adımı
• Bir sonraki adım birçok paylaşılan servisleri tekbir kutuda toplayarak buradan sunan server’in eklenmesi olabilir.
• Genişlemeyi devam ettirmek ve Ethernet standartları içinde kalarak Ağ’a segmentler eklemek için Ağ’a switch eklenebilir.
Kendi Ağınızı Kurmaya Başlarken
Bu Ağ Temelleri notu size bir ağı kurmak için gerekli olan temel bilgileri vermek amacıyla tasarlanmıştır.
Eğer bir Ağ’a gereksiniminiz olduğuna karar verdiyseniz, nelere gereksiniminiz olduğunun da listesini yapmışsınızdır. Dosya veya yazılım programlarının paylaştırılması, Donanımların paylaştırılması, hız, haberleşme donanımları, bağlanacak bilgisayarların tipi, vb. Bu çoktan hazırsa temel bilgileri almaya başlayabilirsiniz.
Elinizde olan ve ekleyeceğiniz donanımların nereye konulacağını belirleyerek başlayın.
• Kat planlarını donanımlar olmadan çizin
• Mesafeleri not alın. İlerde bunlara kablolamayı planlarken ve kontrol ederken gereksiniminiz olacak.
Gereksiniminiz olan şeylerin listesini yapın
• Ağ adaptör kartlarını unutmayın. Özel tipte bir kart gerektirebileceğinden karta ihtiyacı olan donanımın tipini de bilgisayarın tipi ve işletim sisteminin tipi gibi ayrıntıları içerecek şekilde yazmanız gerekir. Düzinelerce tipte donanımınız olabilir. Ayrıca gereksiniminiz olan konnektör tipini kontrol ediniz.

• Kablolamada neye karar verdiniz? Bir star Ağı kurarken Kategori 3 10BASE-T (10 Mbps Ethernet için) veya Kategori 5 100BASE-TX kabloya (10 Mbps veya 100 Mbps Fast Ethernet her iki için de) ihtiyacınız olacak. Ağınızın hızı kablonuzun tipi ve kalitesini belirler.

• Ne kadar kablo segmentine gereksiniminiz olacağını kontrol edin ve her kablonun uzunluğunu ölçün. Bu size ne kadar hub, bridge ve switche gereksiniminiz olduğuna karar vermeniz için bir fikir verecektir.
Ağ İşletim Siteminizi seçmelisiniz.
• Eğer Windows NT kullanıyorsanız zaten bir ağ işletim sisteminiz var demektir.

• Ağınızı kurarken ağ işletim sisteminin üreticisinin sunduğu el kitabındaki yönergeleri izleyin.
Tüm donanımlara, uzunluklara ve çalışma gruplarına bakınız.
• Ağ için yaptığınız plan ağınızın büyüklüğü için en iyisi mi?

• Eğer kablo uzunlukları, hub ve node’ların sayısı aralarındaki mesafeler için emin olamıyorsanız “Ağınız İçin Yardımcı Öğütler” bölümüne tekrar bakınız.

• Eğer Ethernet standartlarına tamamen uyuyorsanız işletmeye hazırsınız demektir.

• Gerekli olan tüm Donanım ve kabloları edinin.
Planınızı özenle izleyin.
Problemlerin Çözümü
Bu bölümde bir zorlukla karşılaştığınızda ilk bakacağınız şeylerin neler olduğu, en çok karşılaşılan problemlerin yanıtlarını bulacaksınız.
Doğruluğunun Kontrol Edilmesi Gerekenler
• Her şeyden önce problemin neden kaynaklandığını anlamak için tüm kablo ve güç bağlantılarını denetleyin.

• RJ-45ler (10BASE-T bağlantıları) yerine iyice oturmuş olduğundan emin olun.

• Kötü veya yanlış bir kablo hemen değiştirilmelidir.
Eğer BNC (koaksiyel) konnektör kullanıyorsanız, her birinin bağlantısının
• takılı olup olmadığını kontrol edin.
Tüm BNC kablolarının her iki tarafının ucuna 50 ohm’luk terminatör (sonlandırıcı) takılarak sonlandırılmalıdır.

• Bağlantı durumunu gösteren ışığın yanması için bilgisayarın ağ aygıtına bağlanmış olması ve her ikisinin de çalışıyor olması gerekir.

• Kablo kalitesi ve uzunluğu standartlara uyması gerekir. Ağ performansını artırabilmek için kablo uzunluklarını olabildiğince kısa tutunuz. Birçok 10 Mbps hub’ı birbirine bağlarken üretici firma tarafından sağlanan kablo çizgelerini izleyiniz.
• Intel In Business ürünlerindeki “Out to Hub/X” portunu kullanırken standart düz kablo kullanılır, başka özel bir kabloya gerek yoktur. Eğer kullanmıyorsanız aygıtları (hub, bridge, switch, vb.) birbirine bağlarken çapraz kablo kullanılır. Bu bağlantıları yaparken üreticinin bağlantı çizgelerini izleyiniz.

__________________

omergul01

elinize sağlık