Dilin İşlevleri Nelerdir?

3
151
Dilin İşlevleri Nelerdir?

Göndergesel işlevi: Dilin bilgi verme işlevidir. Burada amaç, gönderge konusunda doğru, nesnel, gözlenebilir bilgi vermektir. Bu işlev daha çok kullanma kılavuzlarında, nesnel anlatılarda, bilimsel bildirilerde, kısa not ve özetlerde karşımıza çıkar.
Örnek
“Koşuk, Halk edebiyatı nazım şekillerinden olan koşmanın ilk halidir.”

Heyecan bildirme işlevi: Bu işlevde çoğunlukla duygular, heyecanlar, korkular, sevinç ve üzüntüler dile getirilir. Dilin göndergesel işlevinde nesnellik, heyecana bağlı işlevinde öznellik hâkimdir. Özel mektuplarda, öznel betimlemeler ve anlatılarda, lirik şiirlerde, eleştiri yazılarında dilin heyecana bağlı işlevinden sıkça yararlanılır.

Örnek
“Kör olaydım da bu olaya şahit olmasaydım.”

Alıcıyı harekete geçirme işlevi: İletinin bir çeşit çağrı işlevi gördüğü bu işlevde amaç, alıcıda bir tepki ve davranış değişikliği yaratmaktır. Propaganda amaçlı siyasi söylevler, reklâm metinleri, genelgeler, el ilanları genellikle dilin bu işleviyle oluşturulur.

Örnek
“Optik formu yumuşak uçlu siyah kurşun kalemle işaretleyiniz.”
Optik form – Kurşun kalem

Kanalı kontrol işlevi: Dilin iletişim kanallarını denetlemesidir. Soru cümleleri ile oluşturulur. Örnek
“Cümlenin öğeleri konusunu iyi anladınız mı?”.

Dil ötesi işlevi: İletinin, dil bilgisi tanımlarını işlemesidir.
Örnek
“Sıfatlar, isimleri niteleyen ya da belirten sözcüklerdir:”
Sanatsal işlev ya da şiirsel işlevi: Şiirsel metinler, kendinden başka bir şeyi ifade etmeye ihtiyaç duymaz, bir şiir sadece şiir olduğu için önemli ve anlamlıdır, yani şiirin gerçeği, şiirin kendisidir. Dilin şiirsel işleviyle kullanıldığı metinlerde gönderici alıcıda hissettirmek istediği etkileri uyandırmak için, dili istediği gibi kullanır, yani kendi özgün üslubunu oluşturmak için bir anlamda dili yeniden oluşturur.

RAYLAŞ

3 YORUMLAR





  1. Göndergesel İşlev: İleti…dilin gönder geyi olduğu gibi..ifade etmesi amacıyla düzenlenerek oluşturulur.. Bu işlevde nesnellik öne çıkar.
    “Tarih boyunca ancak medeniyeti, kültürü, edebiyatı olan kavimlerin yazı dili oluşmuştur. Bir dilin içinde ağızlar çeşitli olsa da yazı dili tektir. Her yazı dili bir konuşma dilinden doğmuştur.”
    Heyecana Bağlı İşlev: İleti, göndericinin iletinin konusu karşısındaki duygu ve heyecanlarını dile getirmesi amacıyla..oluşturulur.,
    “Bu serin bahar akşamları bana yepyeni sevinçler yasatıyor.”
    Manalı Montrol İşlevi: İleti, kanalın iletiyi iletmeye, uygun.olup, olmadığını. öğrenmek, amacıyla. düzenlenir,.
    “Öğretmenin anlattıklarını anladın mı?”
    Şiirsel İşlev: Şiirlerde.. ve kimi..edebî..metinlerde…kullanılan şiirsel.. işlevde,, ileti. .metni n. kendisindedir.
    Hiç olmazsa unutmamak isterdim.
    Eski geceler, sevdiklerimle dolu odalar.»
    Valnız bırakmayın beni hatıralar.
    ► Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi: İletinin bir çeşit çağrı işlevi gördüğü, bu işlevde, amaç,, alıcıda bir tepki ve davranış değişikliği yaratmaktır.
    ► Propaganda amaçlı siyasi söylevler, reklam metinleri, genelgeler, el ilanları genellikle dilin bu işleviyle oluşturulur. Dilin alıcıyı harekete geçirme işleviyle hazırlanan metinlerde gönderici, iletiyi alanı işin içine sokmayı, onu sorgulamayı ister.
    ► Dil Ötesi İşlev: İleti, dille ilgili bilgiler vermek üzere düzenlenir, “llgeçler, farklı tür ve görevdeki sözcükler ve kavramlar

  2. Duygu düşünce ve isteğin aktarılmasında iletişimi başlatan kişi ya da varlığa gönderici denir.
    • insanlar arasındaki ortak semboller sistemi ile gerçekleştirilen bilgi alışverişine iletişim denir.
    • Dil, insanların duygu ve düşüncelerini bildirmek için sözcüklerle veya işaretlerle yaptıkları anlaşmadır.
    • ileti, göndericinin duygularını dile getirme amacıyla oluşturulur.
    • Propaganda amaçlı siyasi söylevler, reklâm metinleri, genelgeler, dilin alıcıyı harekete geçirme işleviyle oluşturulur.
    • ileti, dilin göndergeyi olduğu gibi ifade etmesi amacıyla düzenlenerek oluşturulmuşsa, nesnel bir yapıdaysa göndergesel işlevi ile kullanılmıştır. •
    • iletişime katılan öğelerin birlikte oluşturdukları ortama bağlam denir.
    • Dilin şiirsel işlevi, daha çok edebî metinlerde karşımıza çıkar.
    • Dil hakkında bilgilendirme amacıyla oluşturulmuş metinlerde, dil dil ötesi işlevi ile kullanılır

  3. 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil, alıcıyı harekete geçirme işleviyle kullanılmıştır?
    A) Elbiselerini özenle ütüleyip dolaba kaldırmış.
    B) Nemli havalarda karamsar oluyorum.
    C) Dünya, Güneş etrafındaki turunu 365 gün 6 saatte tamamlar.
    D) Evin bütün odalarını bu hafta sonu güzelce temizle.
    E) Renkleri algılayabilmemiz için ışık şarttır.

    2. “Dil” le ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yanlışlık yapılmıştır?
    A) Dilde kullanılmayan sözcükler zamanla ölür.
    B) Dil, ihtiyaca göre yeni sözcükler türetebilen canlı bir varlıktır.
    C) İletişimin en yaygın ve en kullanışlı aracı dildir.
    D) Dillerin ortaya çıkışı ile ilgili farklı kuramlar mevcuttur.
    E) Aynı dili konuşan bütün insanlar, dili aynı düzeyde kullanir.

    3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil kanalı kontrol işlevinde kullanılmıştır?
    A) “-cık, -ca, -cağız- -msi, -mtırak” ekleri küçültme ekleridir.
    B) Meridyenlerin arası 4 dakikadır.
    C) Şimdi herkes sağ eliyle sol kulağını tutsun.
    D) Konuşmacının söylediklerini aranızda anlayan biri var mı?
    E) Türkiye, her yaz orman yangınlarıyla mücadele ediyor.

    4. Yağmurlardan sonra büyürmüş başak Meyveler sabırla olgunlaşılmış Bir gün gözlerimin ta içine bak Anlarsın ölüler niçin yaşarmış Bu parçada dil hangi işlevde kullanılmıştır?
    A) Dil ötesi işlevi
    B) Göndericilik işlevi
    C) Sanatsal (şiirsel) işlev
    D) Kanalı kontrol işlevi
    E) Heyecan bildirme işlevi

    5. İnsanoğlunun dil dışında iletişim kurabileceği pek çok araç vardır. Ancak en çok tercih edilen ve en gelişmiş iletişim aracı dildir. Dilin insana sağladığı iletişim kolaylığı, beraberinde yazının icadını da zorunlu kılmıştır. İki insanın birbiriyle kuracağı en sağlıklı iletişim dille yapılan iletişimdir.
    Bu parçada aşağıdakilerden hangisi vurgulanmıştır?
    A) İletişimin en sağlıklı ve en çok tercih edilen biçimi dille yapılanıdır.
    B) Dil dışında da iletişim kurma yolları vardır.
    C) Yazının icadı insan aklının ulaştığı son noktadır.
    D) Etkili bir iletişim için dil kurallarının iyi bilinmesi gerekir.
    E) Dil, alıcının kültürel birikimine göre ayarlanırsa iletişim daha güvenilir olur.

    6.“Zamirler yapım eki alarak isim, sıfat veya zarf görevi üstlenebilir.” cümlesinde dil hangi işlevde kullanılmıştır?
    A) Sanatsal (şiirsel) işlev
    B) Göndericilik işlevi
    C) Heyecan bildirme işlevi
    D) Kanalı kontrol işlevi
    E) Dil ötesi işlevi

    7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil, ayraç içinde verilen işleviyle kullanılmamıştır?
    A) Sen şiir olmuşsan, şiir sensizliktir artık / Çünkü yokluğuna kurşun işlemez. (Şiirsel işlev)
    B) Güneş ışınlarının Dünya’ya ulaşması yaklaşık 8 dakika sürer. (Alıcıyı harekete geçirme işlevi)
    C) Okuduklarından bir şeyler anlayabildin mi? (Kanalı kontrol işlevi)
    D) Fiiller, kip ve kişi eklerini alarak çekimlenir. (Dil ötesi işlevi)
    E) Böyle anlarda duygulanmı gizleyemiyorum. (Heyecan bildirme işlevi)

    1.D
    2.E
    3.D
    4.C
    5.A
    6.E
    7.B