Dilin işlevleri ve örnekler

0
68

I. GÖNDERGESELLİK (GÖNDERİCİLİK) İŞLEVİ
Dilin bir iletiyi doğrudan aktarma işlevidir. Bilgi verme amaçlı bütün kullanımlar göndergesel işlev örneğidir. Makale, deneme, fıkra, anı, mektup, haber yazısı, gezi yazısı, günlük, tarih, sosyoloji, felsefe, edebiyat tarihi, biyografi, otobiyografi gibi öğretici nesir türlerinin tamamındaki kullanımlar “GÖNDERGESEL İŞLEV” örneğini oluşturmaktadır.
❖ Su molekülü iki hidrojen ve bir oksijen atomunun birleşmesiyle oluşmuştur.
❖ Karadeniz kıyıları yılın her mevsiminde yeteri kadar yağış alır.
❖ Divan şiiri geleneği 19. Yüzyılda büyük ölçüde sona erer.
Bir örnek de siz bulun:……………………………………………..
II. HEYECAN BİLDİRME İŞLEVİ
Beğenme, beğenmeme, acıma, şaşma, bıkma gibi duygularımıza yönelik iletileri bildirme işlevidir.
❖ Aferin, yaptıklarını beğendim!
❖ Öf be, bıktım artık!
❖ Yaşasın, başardım!
Bir örnek de siz bulun:……………………………………………..
III. ALICIYI HAREKETE GEÇİRME İŞLEVİ
Karşı taraftan ileti almayı veya karşı tarafa bir işi yaptırmayı sağlama amaçlı kullanımlardır. Bir ölçüde karşı tarafa yöneltilen emir anlamlı kullanımlardır.
❖ Sınıfı temizleyin
❖ Televizyonu kapa!
❖ Haydi, sinemaya gidiyoruz.
❖ Kapıyı örtünüz.
❖ Konuyu sen anlat.
❖ Biraz yaklaşır mısınız?
Bir örnek de siz bulun:……………………………………………..
IV. KANALI KONTROL İŞLEVİ
Dilin, karşı tarafın beklenen duruma gelip gelmediğini belirlemek amaçlı kullanımlarıdır.
❖ Konuyu anladınız mı?
❖ Çorbanın tadını beğendiniz mi?
❖ Söylediklerim anlaşıldı mı?
❖ Kazandığın para ihtiyacını karşılar mı?
Bir örnek de siz bulun:……………………………………………..
V. ŞİİRSEL İŞLEV
Dilin, sözcüklere yeni anlamlar yüklenerek kullanılmasıdır. Yani dilin şiirsellikle dolu, öznelliklerle yüklü kullanımıdır. Roman, öykü, şiir, masal, fabl, tiyatro, manzum öykü gibi kullanımlar için şiirsel işlev denir. Buna sanatsal işlev dense daha güzel düşerdi. Şiirsel işlev adlandırması daha dar ve yoğun duygulu, mecaz ve sembollü kullanımları çağrıştırmaktadır.
❖ İnşallah böyle kalma Hak kuluna cefa kılmaz Hangi akşam sabah olmaz Gönül sabreyle sabreyle
Aşık Ali
❖ Siyah perçemini dökmüş yüzüne Salınarak gelen hümaya bakın Kimden söz işitmiş dönmüş hüzüne Keder yakışmayan simaya bakın
Davut Sulari
Bir örnek de siz bulun:
VI. DİL ÖTESİ İŞLEV
Dilin bilimsel kuralları beyan amaçlı kullanılmasıdır. Dil
ötesi işlev ile göndergesel işlevi karıştırmamak gerekir.
Göndergesel işlevde doğrudan bilgi aktarılırken dil ötesi
işlevde bilimsel kurallar aktarılır.
❖ Cümlelerdeki eş görevli sözcükler arasın virgül kullanılır.
❖ Türkçede sözcükler özne-tümleç-yüklem sıralamasına göre dizilir.
❖ Okunuşu-yazılışı aynı, anlamları farklı ses veya sözcüklerin dize sonlarına düşürülerek oluşturduğu ahenge uyak denir.
Bir örnek de siz bulun:……………………………………………..

RAYLAŞ