Üyelik tarihi: 15-11-07

Nerden: İçinden

Mesajlar: 3.171

Tecrübe Puanı: 664

Dinleme ve Okuma Öğretimi
(Türkçe Öğretimi)


1 Giriş

Bu ünitede dinleme ve okuma öğretimi konularını ele alacağız Hem sağlıklı iletişim kurabilmek hem de verimli öğrenmeyi gerçekleştirebilmek için dinlemeyi bilmek gerekir Yetişmekte olan kişiler, bugün çeşitli görsel ve işitsel iletişim araçlarından bilgi, beceri, görüş ve davranış edinebilmektedirler Ancak, bütün bu araçlardan daha önemli olan ve en iyi derecede bilgi edinmeyi sağlayan asıl işlev okumadır Bu nedenle okumanın eğitim ve öğretimdeki yeri ve önemi çok büyüktür

2 Dinleme - Önemi ve Niteliği

Dinleme, konuşma ya da okunma yoluyla gönderilen bir bildirimin algılanıp kavranmasıdır Dinleme aynı zamanda öğrenme yollarından biridir ve belli bir amaç için yapılır Bir başka deyişle, işitilen şeylerin anlaşılıp öğrenilmesini sağlayan bir etkinliktir dinlemek Bireysel ve toplumsal yaşamda okuma, konuşma, dinleme eşdeğerde önem taşırlar Konuşma, okuma ve dinleme iletişim sürecinin birbirini tamamlayan yönleridir İletişim sürecinde kişiler kimi zaman konuşan, kimi zaman okuyan, kimi zaman dinleyen durumundadır Bu nedenle kişilerin iyi okuma, iyi konuşma ve iyi dinleme niteliklerini kazanmaları gerekir Çağımız insanı, eğitim öğretim süresi içinde, iş yaşamında ve günlük yaşamda- buna görsel ve işitsel iletişim araçlarını da katarsak - zamanının büyük bir bölümünü izleme ve dinlemeye ayırır ya da ayırmak zorundadır Ancak zaman ayırmak dinlemesini bilmek anlamına gelmemektedir Düşünme, anlama, anlamlandırma, değerlendirme, kıyaslama, ayırt etme yetenekleri, belli ölçüde gelişmiş, geliştirilmiş bir dinleme yeteneğine bağlıdır Dinleme sırasında kimi kurallar gözardı edilirse, işitilenlerin anlaşılamadığı ve öğrenilemediği gerçeği ortaya çıkar Dinleme, anlama, bilgilenme ve beğenmenin yanısıra bir görgü kuralıdır da Gerek günlük yaşamda, gerek iş yaşamında gerekse toplumsal yaşamda sağlıklı ve iyi bir ortamın oluşması dinlemesini bilen insanların varlığına bağlıdır Dinlemenin kendine özgü bilgi, beceri ve alışkanlıkları vardır Özellikle öğretim kurumlarında öğrencilere bu bilgi, beceri ve alışkanlığın kazandırılması ve dinleme yeteneklerinin geliştirilmesi gerekir

3 Dinleme Öğretiminin Amaçları

Dinlemede amaç, kişinin istek, ilgi ve gereksinimine göre değişebilir Konuşulanı ya da okunanı dinlemek, bilgi ve haber almak için dinlemek, bir oyun, film, belgesel, dizi vb izlemek ve dinlemek, müzik dinlemek gibi Saydığımız bu durumlarda, kişisel ilgi, beğeni ve amacın etkisi büyüktür Ancak, bu amaç, Türkçe öğretimi için düşünüldüğünde durum değişir Burada amaç; daha bilinçli davranarak yöntem ve planını saptayıp etkili dinlemeyi öğrenmektir

Sizce “etkili dinleme” nedir?

Etkili dinlemeyi öğrenmek için, dinleme beceri ve yetisini geliştirmek gerekir Bu gelişim daha küçük yaşlarda ailede başlar ve yaşam boyu devam eder Bunun için belirlenebilen kimi davranışlar şunlardır:
• Dikkati konuşan kişiye yöneltme,
• Dikkati konuşulan, anlatılan ya da okunan konu üzerinde toplama,
• Dikkati konuşma, anlatma, okunma süresince sürdürebilme,
• Dinlediklerinin içinden önemli düşünceleri seçip not alma,
• Dinledikleri içinden farklı anlamlara gelebilecek sözleri bulup not etme,
• Dinledikleri içinde, varsa konuyla ilgili olmayan sözleri bulup not etme,
• Dinledikleri içinde, eğer varsa çelişki ve tutarsızlıkları bulup not etme,
• Konuşmacının ve diğer dinleyicilerin dikkatini dağıtacak gereksiz konuşmalarla uyarılarda bulunma, fısıldaşma gibi davranışlardan kaçınma,
• Konuşmayla ilgili soru yöneltmede, görüş ya da karşı görüş bildirmede önceden söz isteme,
• Konuşmanın bitiminde konunun anlaşılmayan ya da yeterince açıklığa kavuşmayan yönleriyle ilgili olarak konuşmacıya soru ya da sorular yöneltme (Konuşmacı konuşmasının kimi bölümlerinde ara verir ve bölümle ilgili görüş ya da soru olup olmadığını sorarsa, bu sorular konuşmacıya bu ara bölümlerde de sorulabilir) Bu davranışları kazanan kişilerin ise aşağıda sıralanan becerileri kazandıkları düşünülebilir
• Söyleneni, anlatılanı, konuşulanı ya da okunanı tam anlamıyla ve tüm kavramlarıyla anlamak için dinleyebilme,
• İş, arkadaşlık ve diğer insan ilişkilerinde karşısındakini saygılı bir biçimde dinleyebilme,
• Dinlediklerinden yararlanmak için kesintisiz dinleyebilme,
• Dinlediklerinin temel düşüncesini kavrayabilme,
• Dinledikleri içinde sıra ya da neden-sonuç ilişkisi kurabilme,
• Dinlediklerinin yararlı, gerçek, eksik, yanlış, abartılı, yönlerini seçebilme,
• Dinlediklerini kısa süre içinde değerlendirebilme,
• Dinledikleri kendi görüşlerine uymasa bile karşısındakine karşı hoşgörü duygusu geliştirebilme beceri ve yetisi Yukarıda anlattıklarımızdan yararlanarak dinleme öğretiminin amacını tahmin ediniz Dinleme öğretiminin amacı, ne dinlediğini, neden dinlediğini bilen; dikkatini anlatılan, konuşulan, okunan üzerinde toplayabilen; anlatılanı, konuşulanı, okunanı, anlayıp anlamadığını araştıran, anlamak için çaba gösteren ve değerlendirebilen öğrenciler yetiştirebilmektir, diye özetlenebilir

4Etkili Dinleme ve Dinleme Becerisinin Geliştirilmesi

Etkili dinlemenin birinci koşulu “dinlemeye istekli olmaktır” İkinci koşulu ise “dinlemeye hazırlanmak”tır Bunun için, dinlenecek konu ile ilgili ön bilgileri edindirme hazırlığının yapılması ve öğrencinin bedensel ve fiziksel olarak hazırlanmasının sağlanması gerekir Dinlemede dikkatin önemi çoktur Şu bir gerçektir ki dinleme sırasında insan ancak belirli sürelerde dikkatini en üst noktada toplayabilir Bunun dışında dikkat değişkenlik gösterir ve dinleme süresi ile bağlantılı olarak azalıp çoğalabilir Dikkati azaltıp çoğaltan etkenlerden bir diğeri de konuyla kişinin ilgi derecesidir Kişi ilgili olmadığı bir konuya dikkatini fazlaca veremez Etkili dinlemeyi sağlamak ve dinleme öğretimini başarıya ulaştırabilmek için, öğretmenlerin öğrencilerini ve sınıf ortamını çok iyi tanımaları, kendilerinin de iyi bir dinleyici olmaları, öğrenciler konuşurken onları ilgi ve sabırla dinlemeleri gerekir Dinleme öğretiminde etkinliğin sağlanabilmesi için radyo-televizyon-video-kasetçalar gibi araçlardan yararlanılmalıdır

Yazarlar: ProfDr Sabri KOÇ, ÖğrGrv Güneş MÜFTÜOĞLU

__________________