EDEBİYAT – TARİH İLİŞKİSİ

0
207
Yazım kuralları 9.sınıf

Edebiyat; duygu, düşünce, olay ve imgeleri güzel ve etkili bir biçimde sözle ya da yazıyla anlatan sanat dalıdır. Tarih; geçmiş dönemlerde yaşayan insan topluluklarının her türlü faaliyetlerini, yer ve zaman bildirerek, neden-sonuç ilişkisi içinde inceleyen bilim dalıdır. Bir topluluğun maddi ve manevi tüm varlıklarının; bilim, sanat, düşünce ve teknoloji ürünlerinin tamamına uygarlık (medeniyet) diyoruz. Uygarlık tarihi toplulukların bugüne kadar oluşturduğu bu varlıkları inceleyen bir kavramdır. Kendi içinde “sanat tarihi, felsefe tarihi, edebiyat tarihi, dinler tarihi vb.” kollara ayrılır. İşte edebiyat tarihi, bu kollardan biridir.

 Edebiyat tarihi bir toplumun çağlar boyunca oluşturduğu edebiyat eserlerini, bunları yaratan edebiyatçıların yaşayışlarını ve sanat anlayışlarını tarihsel gelişim süreci içinde inceleyerek o toplumun edebiyatının izlediği yolu, geçirdiği evreleri anlatan, edebiyat yaşamını bütün olarak değerlendiren bilim dalıdır. Edebiyat Tarih Görüldüğü gibi tarih, çok genel bir kavramdır; edebiyat tarihi, onun içinde yer alan ve sadece edebiyatla ilgili şeyleri (eserler, sanatçılar, dönemler vb.) inceleyen bir bilim dalıdır. Edebi eserler, tarih bilimine de belge niteliğiyle hizmet eder. Elbette tarih, “bilgi”ye dayanan bir daldır; edebi eser ise “kurmaca” niteliği taşır. Ama her kurmacanın kaynağı da gerçek yaşamdır. Bu nedenle edebi eserde, yazıldığı dönemin birçok özelliğini (inanışlar, ilişkiler, savaşlar, üretim ilişkileri vb.) bulabiliriz. Buna “zihniyet” diyoruz. Tarih bilimi, bu zihniyetten yararlanarak kendi boşluklarını doldurma, yarı aydınlık olayları netleştirme olanağı bulur. Örneğin 11. yüzyılda Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan, ilk sözlük ve dil bilgisi eserimiz olan Divânü Lügati’t-Türk, eşsiz bir edebiyat hâzinesidir. Ama aynı zamanda Mahmut’un Balasagun’u merkez alarak çizdiği dünya haritası, dolaştığı Türk boylarının yaşadığı yerlerle ve yaşam biçimleriyle ilgili verdiği bilgiler, eserin tarih (ve yanı sıra coğrafya, antropoloji vb.) bilimi açısından çok önemli bir belge olmasını sağlamıştır.