1. ÜNLÜ UYUMLARI
Türkçemiz ünlülerinin sayısı bakımından dünyanın güzel dillerindendir. Bu ünlüler sözcüklerde bir disiplinle bulunur. Bu disiplini oluşturan kurallar, ünlü uyumlarıdır. Ünlü uyumları ikiye ayrılır. Büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu diye.
Ünlü uyumlarını incelemeden önce ünlülerin ses özelliklerine göre tasnifini bilmek gerekir.

A. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU
Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü varsa sonraki hecelerinde de kalın ünlüler bulunur, ince bir ünlü varsa, sonra da ince ünlüler bulunur.
Örnek: kapı, kalın, ince, erik, yalın, odun, kötü, duvar, yürek, örtü…
B. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU
Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde Düz bir ünlü varsa sonraki hecelerinde de düz ünlüler bulunur, yuvarlak bir ünlü varsa sonraki hecelerde ya geniş düz (a-e) ya da dar yuvarlak (u,ü) ünlüleri bulunur. Bu kurala göre o ve ö ünlüleri ilk heceden sonra Türkçe sözcüklerde bulunmaz.
Horoz, Toros, Motor, Otomobil, Kooperatif, Kamyon; Otobüs gibi sözcükler Türkçe değildir.
Odun, kötü, kürek, ordu, orak, ocak, kulak, oba, altın, kuru, binek, erik, çatı,… gibi sözcükler hem büyük hem küçük ünlü uyumuna uyar.
Son yıllarda büyük ve küçük ünlü uyumunun sözcüklerdeki ortak ses disiplini aşağıdaki gibi gösterilmektedir.
İlk ünlü ise sonraki ünlüler
olur.
NOT——————————————–
Büyük ünlü uyumu sadece Türkçeye özgü bir kuraldır.

NOT——————————————–
Türkçe kökenli olduğu halde ünlü uyumu kurallarına uymayan bazı sözcüklerde vardır. Bu sözcüklerin bir kısmının ses özelliklerinin sonradan değiştiği bellidir.
alma elma kavun yağmır yağmur kiraz çamır çamur ana anne kardaş kardeş
NOT——————————————-
Birleşik sözcüklerde ünlü uyumu kuralı aranmaz. Yükseköğretim, ilkbahar, babaanne, ortaoyunu…
NOT
Sözcüklerin sonlarına getirilen çekim veya yapım ekleri sözcüğün son hecesinin ünlüsüne uyar.
Hasan-la
sıva-cı
Mehmet-le
odun-cu
Ayşe’yi
süt-çü
Nurdan’ı
tamir-ci
ev-de
naz-lı
okul-da
çeşit-li
gürültü-lü

-NOT———————————–
Yabancı sözcüklerde ünlü uyumu kuralı aranmaz.
rNOT————————————–
-yor, -ken, -leyin, -imtırak -ki, -deş, -daş ekleri ünlü uyumlarına aykırı kullanılmaktadır.
sabah-ki
başlı-yor
akşam-leyin
yeşil-imtırak(-imtırak) ekinin kendisi uyumsuz
kar-deş
koşar-ken
Büyük ünlü uyumuna aykırı üç sözcük yazınız:
……………………. j ……………………… j …………….
(ÖRNEK 2
Aşağıdakilerin hangisindeki altı çizili sözcük küçük ünlü uyumuna aykırıdır?
A) Çocuk oyuncaklarıyla kendisine kendisince bir dünya kurar.
B) Yoklama bitiş öğretmen derse başlamıştı bile.
C) Sabahki fırtına şükür ki uzun sürmedi.
D) Yorgunluğu geçer geçmez işe koyuldu.
E) Yazım kuralları anlatım trafiğinin işaret ve levhalarıdır.
ÇÖZÜMÜ :
C seçeneğindeki “sabah” sözcüğüne getirilen -ki eki ünlü uyumlarına aykırı kullanılan bir ektir. Sözcüğün kökünden değil de ekinden dolayı bir aykırılık vardır.
Cevap:C
Küçük ünlü uyumuna aykırı üç sözcük yazınzı:
(ÖRNEK 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük büyük ünlü uyumuna uymamaktadır?
A) Okulların açılış tarihi yeniden belirlenecektir.
B) Öğrenciler okullarına gitmek için sabırsızlanıyor.
C) Yeni kitapların basımı tamamlandı gibi.
D) Eğitim kurmayları daha farklı çalışmaların yapılması gereğini ileri sürdüler.
E) Öğretmenlerin de derse hazırlıklarını tamamladıkları gözlendi.
ÇÖZÜMÜ :
A seçeneğindeki “tarih” sözcüğü kalın ünlüyle başlıyor, ince ünlüyle bitiyor. Bu haliyle sözcük büyük ünlü uyumuna aykırıdır. Diğer seçeneklerdeki altı çizili sözcükler kalınla başlayıp kalınla bitiyor. Ya da inceyle başlayıp ince ünlülerle bitiyor. Diğerleri ünlü uyumlarına uyuyor.
Cevap:A

2. ÜNSÜZ (SESSİZ) BENZEŞMELERİ
Türkçedeki yirmi bir ünsüzün sekizi sert (süreksiz), on üçü yumuşak (sürekli) sessizdir. Ünsüzlerin bu nitelikleri yazımda ve söyleyişte bazı kuralları ortaya çıkarmıştır. Bunlara ünsüz benzeşmesi denir.
Sert ünsüzlerin süreksizleri olan p, ç, t, k ile biten bir sözcükten sonra b, c, d, g ile başlayan bir ek getirildiğinde sert sessizlerin etkisiyle yumuşak sessiz sertleşir ve p, ç, t, k olur.
Örnekler:
git+di……….
……..git-ti
tas+da…..
……tas-ta
sabah+da…
…sabah-tan
tuhaf+ca…
……tuhaf-ça
ocak+cı…..
…ocak-çı
sabah+cı..
……sabah-çı
kitap+dan…
… kitap-tan
ağaç+da…
……ağaç-ta
taş+cı……..
…taş-çı
geçit+den .
……geçit-ten
şeref+den ..
… şeref-ten
bıçak+cı….
……bıçak-çı
Ünsüz benzeşmesine siz de örnekler yazınız:

Aşağıdakilerin hangisinde ünsüz benzeşmesine örnek bir kullanım vardır?
A) Gittiğin yollar gibi sonsuzdur benim tasam.
B) Bekleyenim olsa da razıyım kavuşmasam.
C) Atları hızlı sür ki köye pek geç varmasın.
D) Nişanlının gözleri yollarda kararmasın.
E) Gurbet ademden kara, hasret ölümden acı.
Cevap:A

3. ÜNSÜZ (SESSİZ) YUMUŞAMASI
Türkçede p, ç, t, k ile biten sözcüklerden sonra ünlü ile başlayan ya da ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde p, ç, t, k iki ünlü arasında kalıyorsa ünlülerin etkisiyle yumuşar ve b, c, d, g olur. Bu kurala ünlülerin ünsüzlere etkisi kuralı da denir.
Örnekler:
ocak+ı……
….ocağı
kitap+ı……
…..kitabı
dolap+a….
….dolaba
geçit+i…….
…..geçidi
çorap+a….
….çoraba
ayak+a …..
….. ayağa
bıçak+ı…..
….bıçağı
taç+ı………
…..tacı
git+en…….
….giden
NOT————————————-
Tek heceli bazı sözcükler bu yumuşama kuralının istisnasıdır.
et+i
eti
ot+u
otu
it+i
iti
ok+u
oku
iç+i
içi
ak+ı
akı
at+ı
atı
ip+i
ipi
Bazı tek hecelilerde yumuşama vardır.  Örnek: taç+ı…………tacı
Yabancı kökenden olan, dilimize girmiş bazı çok heceli sözcüklerde de yumuşamaya aykırı kullanımlar vardır.
Örnekler:
sepet+i……….sepeti hürriyet+i……..hürriyeti
hukuk+u……..hukuku milliyet+i……….milliyeti
ceket+i……….ceketi evrak+ı…………evrakı
Ünsüz yumuşamasına örnekler yazınız:……………….

NOT————-:————-s
Sonu p, ç, t, k ile biten sözcüklerden sonra ünlüyle başlayan veya ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde iki ünlü arasında kalmayan bazı sözcükler de ünsüz (sert sessiz) yumuşaması görülür.
harp+i harbi
denk+i dengi
renk+i rengi

ÖRNEK
Aşağıdakilerin hangisinde ünsüz yumuşamalarına aykırı bir kullanım vardır?
A) Çalıştığım iş yeri evime oldukça uzaktı.
B) Göçmenlerim barınma yerlerini kontrol ettiler.
C) Hüviyetimi tespit ettiler ve bana akla gelmedik sorular sordular.
D) Niyetlerinin kötü olmadığını anlayınca rahatladım.
E) Apartman aralarında koştuğunu görünce meraklandım.
Cevap: C

4. ÜNLÜ TÜREMESİ
Bazı sözcüklere ek getirilirken sözcüklerde sözcüğün anlamıyla ilgili olmayan sesler ortaya çıkar. Bu seslere ünlü türemesi denir.
Örnekler:
dar+cık…………………dar-a-cık
az+cık………………….az-ı-cık
bir+cik………………….bir-i-cik
sap+sağlam………….sap-a-sağlam

güp+gündüz.
git+yor………
al-yor………..
güp-e-güngüz
gid-i-yor
al-ı-yor
ne+asıl…..
…..nasıl
nesir+i…….
…..nesri
vezin+i…..
…..vezni
nazım+ı…..
…..nazmı
hazm+ı…..
…..hazmı
NOT————————————–
Sessizle biten bütün sözcüklere -yor eki getirilirken okutucu ünlü türemesi meydana gelir.
Ünlü düşmesine örnekler bulunuz:
Ünlü türemesine siz de örnekler yazınız.
Ç ÖRNEK
Aşağıdakilerin hangisindeki altı çizili sözcükte ünlü türemesi vardır?
A) Kooperatifin ödemeleri henüz bitmedi.
B) Boyacılığa başlayalı yıllar oldu.
C) Ufacık bir eve bu eşyayı nasıl sığdırabilecekler.
D) Öğretmen müdür beyden bizim için bazı şeyler rica ediyor.
E) Onların bu davranışlarını asla affetmem, diyordu.
Cevap:D

5. ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE DÜŞMESİ)
Bazı sözcüklere bazı ekler getirilirken veya sözcüklerin birleşmesi esnasında sözcüklerdeki benzer ünlülerden biri düşer.
Örnekler:
alın+ı…………
..alm
omuz+u……..
.. omzu
burun+u…….
..burnu
göğüs+ü…….
..göğsü
ağız+ı………..
ağzı
nehir+i……….
.. nehri
karın+ı………
..karnı
şehir+i……….
.. şehri
kayın+ana….
..kaynana
kayın+ata…..
.. kaynata
pazar+ertesi.
..pazartesi
cuma+ertesi..
.. cumartesi
kahve+altı….
..kahvaltı
sarı+ar……….
.. sarar
bakır+aç…….
..bakraç
ne+için……….
.. niçin
ÖRNEK
Aşağıdakilerin hangisinde ses düşmesine uğramış bir sözcük yoktur?
A) Çekemem kahrını bu yalan dünyanın.
B) Onun sızlanmalarına kanmayın asla.
C) Gök gürlemeyince anmazlar Allah’ı.
D) Aşkın zindanına hapsettim gönlümü.
E) Bazen şükrediyor, bazen isyan haline.
Cevap:C

6. ÜNLÜ DARALMASI
Türkçede çoğunlukla -y’ den önceki geniş düz -e,-a daralır; -ı,-i,-u,-ü olur. Çoğunlukla -yor ekinden önceki ünlülerde görülen bu daralma başka amaçla kullanılan -y’ lerden önce de görülür.
Örnekler:
başla+yor….
..başlıyor
anla+yor…..
…. anlıyor
bekle+yor….
..bekliyor
özle+yor…..
…. özlüyor
vurgula+yor..
..vurguluyor
dinle+yor….
….dinliyor
söyle+yor….
..söylüyor
şişle+yor…..
….şişliyor
de+en ………
..di-y-en
-e’ler………..
….-i olur
ye+en……….
..yi-y-en
Ünlü daralmasına siz de örnekler yazınız:

ÖRNEK
Aşağıdakilerin hangisinde ünlü daralmasına örnek kullanım vardır?
A) Bulutlar gittikçe yaklaşıyordu.
B) Yağmur suları yol kenarlarını gittikçe oyuyordu.
C) İlgilileri daha büyük zorluklar bekliyordu.
D) Romanı okuyor, konusunu sınıfa anlatıyordu.
E) Sokak satıcıları hemen her gün taze biber var, diye bağırıyordu.
Cevap:C

7. KAYNAŞTIRICI (KORUYUCU) ÜNSÜZLER
Türkçede iki ünlü yan yana getirilmez. Ünlü ile biten bir sözcükten sonra sözcükler ünlü ile başlayan veya ünlüden oluşan ek arasına ya da ünlüden oluşan ekler arasına getirilen sessiz harf koruyucu ünsüzdür. Türkçede koruyucu ünsüzler (kaynaştırıcılar) “yaşasın” sözcüğünün ünsüzleridir, (y, ş, s, n)
ÖRNEK
I. Apartmanda yaşamayı alışkanlık haline getirdiler.
II. Denizin dalgalarını seyrediyordu.
III. Savaş korkusuyla yatıp kalkıyorlar.
IV. Doğalgaz borusunu patlatan greydere ceza kesmek lazım.
V. Çarşıda, pazarda satılan sebzenin fiyatı ucuzmuş.
Yukarıdaki cümlelerin kaçıncısında iki farklı kaynaş’ tırıcı kullanılmıştır?
A) I B) II C) II D) IV E)V
Cevap: D

8. TÜRKÇEDE ULAMA
Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük getirildiğinde önceki sözcüğün son ünsüzü ile sonraki sözcüğün ilk ünsüzünün birlikte okunmasına ulama denir. Ulama konuşma dilinin bir ses özelliğidir. Yazı dilinde olamaz. Yani sözcükleri bitişik telaffuz edersiniz ancak bitişik yazamazsınız, (kural gereği bitişik yazılanlar hariç)
Kaynaştırıcı ünsüzlere birer kullanım örneği de siz bulunuz: ……………………………………………………………………….
NOT————————–
Sözcükler arasında herhangi bir noktalama işareti varsa burada ulama düşünülemez.

Örnekler:
Ayvanın sarışını almayı istiyordu.
Yaylanın soğuk suyu deldi bağrımı deldi. Kışını da yazını da severim memleketimin. Parasını da verdiği elbiseyi farelere yedirdi. Akşamları ikişer çay içer yatardık.
Örnekler:
Haşan amca çarşıdan üç elma aldı.
Cüneyt Arkın’ın filmleri çok seyrediliyordu. Şehrin üstünden geçti martı sürüleri.
Ulamaya iki örnek kullanım da siz bulunuz:

ÖRNEK
I. Dosyaları incelerken aldığı notları bana gösteriyordu.
II. Sokak aralarında bağrışan çocuklar mahalleyi şenlendiriyordu.
III. Roman okuyan gençler okumayanlara göre daha hayalci olur.
IV. Trabzon üzerinden geçen uçaklar Türkistan’a doğru uçtular.
V. Dergimize katılan kalem erbabı üç kişi arkadaşlara tanıtıldı.
Yukarıdakilerin kaçıncısında birden çok ulamaya örnek kullanım vardır?
A) I B) II C) III D) IV E)V
Cevap:D

9. SÖZCÜK SONUNDA BULUNMAYAN ÜNSÜZLER
Türkçede b, c, d, g ünsüzleri sözcük sonlarında bulunmaz. Bunlar p, ç, t, k’ye dönüşür.
Örnekler:
reng…………..renk mizaç…………… mizaç
kitab…………..kitap Mehmed………. Mehmet

11. TÜRKÇE SÖZCÜKLERDE İKİ ÜNLÜ YAN YANA GELMEZ
Örnekler:
saat
kooperatif
zooteknik
jooloji
menfaat
tabii

12. TÜRKÇEDE SÖZCÜK BAŞINDA İKİ ÜNSÜZ YAN YANA GELMEZ
Örnekler:
Tren, fren, transistor, transfer, Trabzon, trup, transit, traktör, transparan, trapez, triko
NOT—————————
Station sözcüğünün başına -i getirerek sözcüğü yeniden seslendirdik ve “istasyon” yaptık. Bu ön türemelere kelime başında bulunmayan -r ve -ı gibi harflerle başlayan sözcüklerde rastlanır. Anadolu’da Rıza yerine İrıza, limon yerine ilimon, Ramazan yerine İramazan denmesi bundandır. (Bu kural soru getirmemiştir.) Bu ses olayına ön türeme denir.
Dilimize Arapçadan giren b, c, d, g ile biten bazı sözcükler kural gereği yukarıdaki gibi değiştirilmiştir.
10. KELİME BAŞINDA BULUNMAYAN ÜNSÜZLER
Bu konu soru getirmemiştir. Getireceğini de sanmam. Türkçe kökenli sözcüklerde c, I, v, m, j, ğ, y, z, p, f, h harfleri başta bulunmaz. Ancak dilimizin yabancı dillerden aldığı birçok sözcükte bu harfler başta bulunur. Bu kural üniversiteye giriş sınavlarında bu zamana kadar soru getirmemiştir.

13. TÜRKÇEDE GÖÇÜŞME
Çıkakları birbirine yakın olan seslerin sözcük içinde yer değiştirmesidir.
Göcüsmeli
Doöru kullanım
Kipri
Kirpi
Kirpit
Kibrit
Yanlız
Yalnız
Kayrola
Karyola
Torpak
Toprak
Yalnış
Yanlış
Yarpak
Yaprak

NOT
Bu konu yazım yanlışı konusuyla soru getirdi ve getirebilir.
NOT
Göçüşmeler Doğu Anadolu ve Azerbaycan Türkçe- si’nde yaygındır.
Göçüşmeye İki örnek de siz bulunuz:……………………..
ÖRNEK
Aşağıdakilerin hangisinde göçüşmeye örnek bir kullanım vardır?
A) Topraklarımızı daha verimli hale getirmeliyiz.
B) Alnımıza kara yazı yazılmış.
C) Ağaçlar yarpaklanmadan fidan dikilebilir.
D) Kirpilerin gezindiği konuda Refik Halit’in ne işi var?
E) Manzum tiyatro eserlerine birkaç örnek de Faruk Nafiz katmıştır.
Cevap:C

14. TÜRKÇEDE İNCELTME İŞARETİNİN KULLANIMI
Türkçede ince ve uzun ünlü yoktur. Dilimize Arapçadan ve batı dillerinden gelen birçok sözcükte bulunan bu ince ve uzun okunan ünlülerin üstüne asıllarında olduğu için inceltme işareti (A) kullanılır. İnceltme ve uzun okunma işaretinin kullanılmaması anlam kargaşasına sebep olur.
Örnekler:
Karınız ne oldu, kârınız ne oldu.
Ne kadar karınız oldu, ne kadar kârınız oldu.
Yardan geçtim, yârdan geçtim.
Gibi örneklerde inceltme ve uzun okunma işaretinin kullanılmasının ne kadar gerekli olduğu görülmüştür.
Örnekler:
Dergâh-gâvur-ordugâh-tezgâh-dükkân-hikâye-kâ-
fir-Hakkâri-kâğıt-Kazım-sukûn-Nalân-Lâle-Hâkk-Elâ-
zığ-ilâhi-Lâpseki
NOT
Nispet -V sini (Arapça sıfat yapan ek) diğer-i’ lerden ayırmak için inceltme kullanılır.
Örnekler:
Millî konular İslâmî değerler İlmî araştırmalar Dinî hassasiyetler
NOT
Not: Nispet -T sini alan sözcüklere Türkçede ekler getirildiğinde nispet -T si olduğu gibi kalır.
Örnekler:
Millîlik, millîleştirmek; resmîlik, resmîleştirmek gibi.

15. TÜRKÇEDE B’DEN ÖNCE ‘N’ BULUNMAZ
Örnekler:
Yanlış
Doğru
Anbar
ambar
Saklanbaç
saklambaç
Dolanbaç
dolambaç
Canbaz
cambaz
Çenber
çember
Senbol
sembol
Menbaa
membaa
Münbit
mümbit
Tanbur
tambur
Penbe
pembe
NOT
Dilimize yabancı dillerden giren veya kalıplaşan bazı sözcükler bu kuralın istisnasını teşkil eder.
İstanbul, Safranbolu, Yanbolu
B’den önce “n” gelmemesine iki örnek de siz veriniz:

16. BAZI SÖZCÜKLERDE “V” YERİNE “Ğ” KULLANILMASI YANLIŞI:
Birkaç sözcükte v yerine ğ kullanılması yanlıştır. Yaygınlaşan yanlışlığın ortadan kaldırılması gerekir.
“oğmak” değil “ovmak”
“öğmek” değil “övmek”
“döğmek” değil “dövmek”
“söğmek” değil “sövmek”
Atatürk’e ait söz, “Türk öğün, çalış, güven!” değil “Türk; övün, çalış, güven!” olmalıdır.

17. TÜRKÇEDE İKİZLENME “ÜNSÜZ TÜREMESİ”
Bazı sözcükler ek alırken veya birleşik fiil kurarken son sessizlerinin ikizlendiği görülür:
af+ı
ret+i
affı
ikizlendi
reddi d ikizlendi
haz+ı hazzı z ikizlendi
Af Ret Haz
Zan zan+ı zannı n ikizlendi Af+etmek affetmek T ikizlendi Ret+etmek reddetmek d ikizlendi Haz+etmek hazzetmek z ikizlendi Zan+etmek zannetmek n ikizlendi

18. TÜRKÇE KELİME KÖKLERİNDE AYNI SESSİZ YAN YANA BULUNMAZ
Şiddet, hiddet, Nurettin, himmet, zimmet, Sebahattin, hürriyet…
Bu kurala iki örnek de siz veriniz:

19. TÜRKÇEDE ÜNSÜZ DÜŞMESİ
Sözcüklere yapım ekleri getirilirken bazı sözcüklerde son sessizin düştüğü görülür.
Örnekler:
alçak+l……….alçalmak yüksek+l……….yükselmek
küçük+l………küçülmek ufak+l…………..ufalmak
minik+cik…….minicik alçak+cık………alçacık
ufak+cık……..ufacık
Kurala iki örnek de siz veriniz:…………………………………..

1. Ellerim takılırken rüzgârların saçına Takıldı arabamız bir dağın yamacına
Aşağıdakilerin hangisi yukarıdaki parçayla ilgili olarak söylenemez?
A) Birinci dizede ünlü düşmesi vardır.
B) Birinci dizede ünsüz yumuşamasına aykırılık vardır.
C) Birinci dizede büyük ünlü uyumu kuralın aykırı ek kullanımı vardır.
D) İkinci dizede ünsüz yumuşamasına örnek kullanım vardır.
E) İkinci dizede büyük ünlü uyumu kuralına aykırı sözcük vardır.
Cevabı: E
2. Geçirirken içimden her gece iftiharı Beni yalnız bıraktın ey ömrümün baharı
Aşağıdakilerin hangisi yukarıdaki dizelerde yoktur?
A) Ünsüz benzeşmesine aykırı kullanım
B) Kaynaştırma ünsüzü
C) Sessiz benzeşmesi
D) Ünlü düşmesi
E) Büyük ünlü uyumuna aykırı sözcük
Cevap: B
4. Uykuya dalmak için bu hazin günde erken Kapanmayan gözlerim duvarlarda gezerken
Yukarıdaki dizelerde kaç kaynaştırıcı ünsüz kullanılmıştır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
Cevap: B
5. Suların kabarıp coştuğu, otların yeşerip gürleştiği, kuzuların meleşip zıpladığı, çocukların gülüşüp oynaştığı yaylalardaydık.
Yukarıdaki cümlelerde ünsüz yumuşamasına örnek kaç kullanım vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
Cevap: D
3. Bin fersahtan duyarım kimle gülüştüğünü
Alnından öz kardeşin öpse ben irkilirim 3 4 5
Aşağıdakilerin hangisi yukarıdaki parçayla ilgili olarak söylenemez?
A) 1. sözcükte ünlü düşmesi vardır.
B) 2. sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır.
C) 1. ve 3. sözcüklerde ünlü düşmesi vardır.
D) 4. sözcük büyük ünlü uyumuna aykırı ek almıştır.
E) 5. sözcükten sonraki sözcüğe geçilirken ulama yapılabilir.
Cevap: E
6. Teklifimizi reddettiler. Hakkım olanı isterim, diyen 1 2 3
çocuk gelir diye zannettik, gelmedi. Ona bir şey 4
yapılmışsa yapanı Rabbe havale ettik.
5
Yukarıdaki cümlelerin numaralandırılmış yerlerinin hangi ikisinde diğerlerinden farklı bir ses olayı vardır?
A) 2 – 4 B) 2 – 3 C) 3 – 5 D) 4 -1 E) 5 – 2
Cevap:A
7. Aşağıdaki sözcüklerin hangisindeki büyük ünlü uyumuna aykırılık diğerlerinden farklıdır?
A) kitap
B) meram
C) akşamki
D) kalem
E) kira
Cevap:C
10. Aşağıdakilerin hangisindeki altı çizili sözcüğün yazımında bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Birçok seneler geçti dönen yok seferinden.
B) Çöz de artık yükümün kördüğüm olmuş bağını.
C) Arıyorum yıllar var ki ben onu.
D) Yaş otuz beş yolun yarısı eder.
E) Bu çay ağır akar yorgun mu bilmem.
(1996-ÖYS)-D
8. “Yaptığını bilmiyordum diyordu.” Sözlerinde hangi ses olayı yoktur?
A) Ünsüz benzeşmesi B) Daralma
C) Yumuşama D) Kaynaştırıcı
E) Ünlü türemesi
Cevap:E
11. Örttü üstüne yıldızlı yorganını gece Bir başından bir başına göğün
Bu dizelerde aşağıdakilerin hangisi yoktur?
A) Ses düşmesi
B) Ünsüz yumuşaması
C) Kaynaştırma harfi
D) İyelik eki almış bir sözcük
E) Üsüz benzeşmesi
(1998-ÖYS)-A
9. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerin hangisi “ünsüz değişimi”ne örnek olamaz?
A) Hadi seni yemeğe götüreyim.
B) Bu havada dağa tırmanmak istiyorum.
C) Sabahları balığa çıkarlar.
D) Çoğunun ruh sağlığı bozulmuştu.
E) Böbreğinin birini ameliyatla aldılar.
(1986-ÖYS)-B

A. Aşağıdaki yargılar doğruysa parantez içine D, yanlışsa Y koyunuz!
I. (….) Ünlülerin sözcüklerde kalınlık-inceliklerine göre bulunması “Küçük Ünlü Uyumu” kuralıyla düzenlenmiştir.
II. (….) Türkçede hem ünlü hem ünsüz uyumu kurallara bağlanmıştır.
III. (….) “İle” sözcüğü kendisinden önceki sözcüğe bitişik de ayrı da yazılabilir.
IV. (….) İlgi zamiri olan “-ki” sözcüklere bitişik yazılır, bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.
V. (….) Türçede özel adlara getirilen bütün ekler kesme işaretiyle ayrılır.
B. Aşağıdaki cümlelerde ünlü uyumuna aykırılık nedenini boşluğa yazınız!
I. Onun gibi babayiğit az bulunur…………………………………………………………………………………………………………………..
II. Size sabahleyin uğramayı düşündüler………………………………………………………………………………………………………..
III. Sabahki olayı gazetecilerden öğrendim……………………………………………………………………………………………………….
IV. Kardeşimin arkadaşı okulun birincisidir……………………………………………………………………………………………………….
V. Elma ve kiraz ağaçlarının bulunduğu bahçedeydik………………………………………………………………………………………..
C. Aşağıdaki sözcüklerde yer alan ses olayı veya olaylarını yanlarındaki boşluğa yazınız!
Çıktık……………………………………………………………….. İçecekler………………………………
Gördüğün…………………………………………………………. Seyrettik………………………………..
Atkı………………………………………………………………….. Küçülmek……………………………..
Alnım……………………………………………………………….. Sararmak……………………………..
Geliyor…………………………………………………………….. Alçaldı…………………………………..
Ocakta…………………………………………………………….. Geçitte………………………………….
Çorabı……………………………………………………………… Türkçe…………………………………..
Ağacı……………………………………………………………….. Zulmü……………………………………
Seninle…………………………………………………………….. Hissettim………………………………
Yaktığın……………………………………………………………. Hukuku………………………………….
Çaktırmıyor………………………………………………………. Alnımızda……………………………..
Bollukta……………………………………………………………. Kâğıtçı…………………………………..
Alçacık…………………………………………………………….. Kahrolduk……………………………..
Biricik………………………………………………………………. Bekliyor…………………………………
Diyor……………………………………………………………….. Yiyordu………………………………….
Yiyecekler………………………………………………………… Bilmiyor…………………………………
Yumurtlamak…………………………………………………….. Birkaçımız…………………………….

D. Aşağıdaki sözlerde kaynaştırıcı ünsüz kullanılmış olanları (+), kınanılmamış olanları (-) ile belirtin!
Onunla gideceğim……………..( )
Kimseye minnet etmezdi……( )
Şunları da götürün…………….( )
Sizinle gideceğim………………( )
Meyve oradan alınır………….( )
Yarışmada birinci oldu……….( )
Yürüyüşü beğendim………….( )
Altmışar metre gitmişler…….( )
Yirmişer lira harcadık………..( )
İkinci sıradaydık……………….( )
Kitabı okuduydu……………….( )
İşin sonunda…………………….( )
Yalnızlığımı okudum………….( )
Israrınızı gördüm……………….( )
Bunlardan kaçardı…………….( )

Aşağıdaki sözcüklerden Türkçenin kurallarına uyanlara(+), uymayanlara (-) koyunuz!
İstasyon………………………….( )
Saat…………………………………( )
İşkence…………………………….( )
Transfer……………………………( )
Abanoz……………………………( )
Elma sirkesi……………………..( )
Hissettikleriniz…………………..( )
Millet………………………………..( )
Cumhuriyet………………………( )
Kardeşlik…………………………..( )
Vatansever……………………….( )
Destan…………………………….( )
Çocukluk…………………………..( )

Aşağıdaki sözcükler ses ve yapılış özellikleriyle Türkçenin kurallarına uymuyorsa uymama nedenini yanlarına kısaca yazınız?
Heykel……
Zarar……..
Kooperatif. Üniversite..
Kimya…….
Abajur……
Cânân……
Trabzon….
Spor………
Faydalı…..
Karanlık….
Otoyol……
Faaliyet….
Kiraz………
Yârim…….
Kâr………..
Cevap……
İmkân…….
Türkçecilik.
Güneşlik….

RAYLAŞ